5/9/26
Hantavirus lây từ loài gặm nhấm sang người qua đường hô hấp hoặc tiếp xúc với chất thải nhiễm bệnh, trong những điều kiện sinh hoạt đặc thù như không gian kín.
Việc các tàu du lịch bùng phát dịch bệnh truyền nhiễm không phải chuyện hiếm. Tuy nhiên, chùm ca nhiễm hantavirus gần đây trên tàu thám hiểm vùng cực M.V. Hondius của Hà Lan, đang di chuyển từ Argentina tới quần đảo Canary, lại là trường hợp "thực sự bất ngờ", theo Steven Bradfute, nhà miễn dịch học và chuyên gia nghiên cứu hantavirus tại Trung tâm Khoa học Sức khỏe Đại học New Mexico (Mỹ).
Các bệnh nhiễm trùng đường tiêu hóa như norovirus hay E. coli là loại dịch bệnh phổ biến nhất trên tàu du lịch, dù đôi khi các bệnh hô hấp cũng gây bùng phát, như thời điểm Covid-19 khiến tàu Grand Princess mắc kẹt ngoài khơi California trong giai đoạn đầu đại dịch.
Tuy nhiên, Bradfute cho biết đây là lần đầu tiên ông nghe về một ổ dịch hantavirus liên quan đến tàu du lịch. Diễn biến vụ việc hiện nghiêm trọng đến mức giới chức y tế công cộng phải theo dõi sát sao. Ngày 6/5, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xác nhận chủng virus gây ra chùm ca bệnh này là Andes virus.
Hiện đã ghi nhận 8 ca nhiễm, gồm 3 người tử vong, một ca nguy kịch, 3 trường hợp nhẹ và một bệnh nhân tại Thụy Sĩ từng đi trên tàu. Hầu hết bệnh nhân phát triệu chứng từ ngày 6 đến 28/4, ban đầu sốt và rối loạn tiêu hóa trước khi nhanh chóng chuyển thành viêm phổi, thậm chí suy tim mạch.
Con tàu hiện vẫn chưa được phép cập cảng Cape Verde, còn các hành khách phải cách ly trong cabin.
Các nhân viên y tế trong trang phục bảo hộ sơ tán bệnh nhân từ tàu du lịch MV Hondius tại một cảng ở Praia, Cape Verde, hôm 6/5. Ảnh: AP
Virus Hanta là gì, vì sao lại hiếm gặp?
Hantavirus là loại virus thuộc họ Hantaviridae, thường tồn tại ở loài gặm nhấm. Những con vật này mang virus nhưng không phát bệnh, sau đó thải mầm bệnh qua nước tiểu, phân và nước bọt.
Khi các chất thải này bị xáo trộn trong lúc dọn dẹp, làm nông hoặc bước vào khu vực có chuột sinh sống, virus có thể phát tán trong không khí và xâm nhập vào cơ thể người qua đường hô hấp. Con người cũng có thể nhiễm bệnh khi ăn thực phẩm nhiễm virus hoặc chạm vào bề mặt ô nhiễm rồi đưa tay lên miệng.
Hiện có hơn 40 chủng hantavirus tồn tại trong tự nhiên, được chia thành hai nhóm chính là "Thế giới cũ" và "Thế giới mới". Các chủng thuộc nhóm Thế giới cũ phổ biến ở châu Âu và châu Á, chủ yếu gây rối loạn xuất huyết và suy giảm chức năng thận. Trong khi đó, các chủng Thế giới mới thường xuất hiện ở châu Mỹ và dễ gây phù phổi, tình trạng dịch tích tụ trong phổi.
Hantavirus có thể gây hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt với các chủng Thế giới mới. Tỷ lệ tử vong do nhiễm virus này tại châu Á và châu Âu dao động từ 1-15%, nhưng ở châu Mỹ, khoảng một nửa số ca mắc không qua khỏi.
Số ca nhiễm hantavirus không phân bố đồng đều trên thế giới. Mỗi năm, ước tính có khoảng 10.000-100.000 ca mắc, chủ yếu ở châu Á và châu Âu. Trong khi đó, châu Mỹ chỉ ghi nhận khoảng 150-300 ca mỗi năm, tập trung nhiều tại Argentina, Brazil, Chile và Bolivia; riêng Mỹ có khoảng 15-50 ca.
Mức độ nguy hiểm của bệnh phụ thuộc vào chủng hantavirus gây nhiễm, đồng thời giúp giới chuyên gia xác định cách virus lây lan và biện pháp kiểm soát phù hợp.
Virus Hanta lây sang người và lây từ người sang người thế nào?
Khi hantavirus lây từ động vật sang người, nguyên nhân thường là do nước tiểu, phân hoặc vật liệu làm tổ của loài gặm nhấm nhiễm bệnh bị khuấy động và phát tán trong không khí, chẳng hạn khi ai đó quét dọn nhà kho. Tuy nhiên, con người cũng có thể nhiễm virus nếu nước bọt, nước tiểu hoặc phân của chuột nhiễm bệnh tiếp xúc với vết thương hở trên da hoặc đi vào mắt, mũi hay miệng.
Phần lớn các chủng hantavirus không lây từ người sang người. Nguyên nhân hiện vẫn chưa được làm rõ, dù một nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy các virus này tạo ra rất ít hạt virus trưởng thành trong phổi của người nhiễm bệnh.
Virus Andes là một ngoại lệ quan trọng trong nhóm hantavirus. Đây là chủng thuộc Thế giới mới, gây ra phần lớn các ca bệnh được ghi nhận tại Argentina, Chile và Uruguay.
Việc vì sao riêng chủng virus này có thể lây từ người sang người, trong khi các chủng khác không thể, hiện vẫn chưa có lời giải rõ ràng. Một hướng nghiên cứu cho rằng virus Andes có thể đặc biệt "kháng" lại các thành phần kháng virus trong nước bọt người - vốn có khả năng vô hiệu hóa các chủng khác trước khi chúng kịp lây lan.
Dù vậy, theo Bradfute, khả năng lây lan của virus Andes không cao. Khác với sởi hay Covid-19 - có thể lây qua không khí ngay cả khi người nhiễm đã rời khỏi phòng, virus Andes chủ yếu lây qua tiếp xúc gần, ông nói. "Chẳng hạn như ngủ chung giường, quan hệ tình dục hoặc dùng chung thức ăn, virus có thể lây theo cách đó. Nhưng nó không lây lan thành các ổ dịch lớn trong cộng đồng", ông cho biết.
Một đợt bùng phát tại Argentina giai đoạn 2018-2019 cho thấy mức độ rủi ro của virus này. Sau khi một người nhiễm bệnh từ chuột, ba người ngồi gần tại một bữa tiệc sinh nhật đã tham gia thêm các sự kiện đông người khác, dẫn tới tổng cộng 34 ca nhiễm và 11 ca tử vong.
Hướng Dương (Theo National Geographic)
