Tin Tức Văn Nghệ Thời Sự Hải Ngoại

[music123]

Ván bài quá muộn của ông Trump

Danh Tú Thứ năm, 12/3/2026

Ông Trump có thể sắp sớm đơn phương tuyên bố chiến thắng tại Iran khi vấp phải nhiều lựa chọn khó khăn, nhưng điều đó cũng có thể là quá muộn, theo cây bút bình luận Edward Luce.



Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng với Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth trên chuyên cơ Không lực Một trong chuyến bay từ Dover, Delaware đến Miami, Florida, Mỹ. Ảnh: Reuters.


Đến một thời điểm nào đó, Tổng thống Donald Trump sẽ tuyên bố nước Mỹ đã chiến thắng, khép lại cuộc chiến với Iran. Thời điểm đó có lẽ không phụ thuộc vào việc Mỹ đã đạt mục tiêu quân sự hay chưa, mà vào việc ông Trump đựng tổn thất được đến đâu, theo ông Edward Luce, biên tập viên phụ trách các vấn đề nước Mỹ của báo Financial Times.

Nhưng Iran, được đánh giá “lì đòn” hơn ông Trump, sẽ tìm mọi cách để khiến thế giới nghi ngờ tuyên bố của nhà lãnh đạo Mỹ. Chính điều đó tạo ra thế tiến thoái lưỡng nan mà Tổng thống Mỹ thứ 47 đã tự tạo ra cho mình do không chuẩn bị tốt trước chiến dịch.

Chẳng hạn, Washington lẽ ra có thể tăng cường kho dự trữ dầu chiến lược, vốn đã giảm mạnh sau chiến sự Nga - Ukraine, thuyết phục các quốc gia vùng Vịnh ủng hộ kế hoạch quân sự ngay từ đầu, hay làm công tác tư tưởng cho người dân Mỹ sẵn sàng cho xung đột kéo dài. Nhưng những điều này đều không xảy ra, một phần vì chính ông Trump cũng không có mục tiêu rõ ràng.

Hệ quả từ những toan tính dang dở


Theo lập luận của nhà báo Luce, ngay cả khi Iran bị suy yếu đáng kể, nước này vẫn đủ khả năng gây sức ép lên thị trường năng lượng toàn cầu. Tehran có thể khiến các tàu chở dầu tránh xa vùng Vịnh và làm gián đoạn phần lớn hoạt động sản xuất năng lượng trong khu vực.

Trừ khi chiếm đóng Iran, Washington khó có thể bảo đảm an toàn tuyệt đối cho tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz. Ngoài ra, năng lực sản xuất máy bay không người lái của Iran được phân tán rộng nên rất khó bị phá hủy hoàn toàn bằng các cuộc không kích.

Tổng thống Mỹ cũng không thể dễ dàng thay đổi bộ máy lãnh đạo Iran. Ông Luce nhắc lại thực tế từng được nhiều người đề cập, đó là Mỹ mất 20 năm ở Afghanistan để thay thế Taliban bằng chính Taliban. Trong khi đó, chỉ sau hơn một tuần, ông Trump lại chứng kiến một lãnh tụ tối cao mang họ Khamenei khác lên nắm quyền.

Ông Mojtaba Khamenei, Lãnh tụ tối cao mới của Iran, được đánh giá là cứng rắn hơn cha mình. Theo ông Luce, điều đó khiến khả năng đạt được lệnh ngừng bắn với Iran trở nên rất thấp, chưa nói tới việc “đầu hàng vô điều kiện”.

Trong bối cảnh đó, ông Trump chỉ còn vài lựa chọn, nhưng đều tiềm ẩn rủi ro lớn, trong đó có phương án cử đặc nhiệm Mỹ hoặc Israel tới thành phố Isfahan để thu giữ 400 kg uranium đã làm giàu còn lại của Iran. Nếu thành công, đây có thể trở thành lối thoát ngoạn mục cho Tổng thống Mỹ.

Nhưng kịch bản này cũng gợi lại ký ức về chiến dịch giải cứu con tin Mỹ thất bại tại Iran năm 1980 dưới thời Tổng thống Jimmy Carter, góp phần khiến ông mất ghế tổng thống.

Lựa chọn khác của Mỹ là đưa quân chiếm đảo Kharg, nơi xuất khẩu phần lớn dầu mỏ của Iran, nhằm cắt nguồn thu chính. Nhưng phương án này thậm chí còn rủi ro hơn vì đòi hỏi lượng lớn binh sĩ Mỹ trên thực địa trong thời gian dài. Dù có thể gây tổn thất nặng cho kinh tế Iran, động thái này cũng có nguy cơ làm trầm trọng thêm cú sốc giá dầu toàn cầu.

Sau chưa đầy một tuần giao tranh, mức độ ủng hộ của công chúng Mỹ đối với cuộc chiến Iran đã chạm đáy. Điều này cho thấy công chúng Mỹ hiện nay khó chấp nhận ngay cả vài chục thương vong. Vì vậy, câu chuyện “TACO”, viết tắt cho cụm “ông Trump luôn rút lui vào phút chót”, có lẽ chỉ còn là vấn đề thời gian, theo ông Luce.

Ngay cả khi tuyên bố chiến thắng

Ngay cả khi đơn phương tuyên bố chiến thắng, Tổng thống Mỹ vẫn phải đối mặt với nhiều hệ lụy. Nguy cơ lớn nhất là xung đột thực tế không chấm dứt.

Nếu Washington rút lui, Iran sẽ hiểu rõ giới hạn chịu đựng của ông Trump, đó là khi giá năng lượng tăng mạnh. Tehran cũng có quyền quyết định khi nào cuộc xung đột thực sự kết thúc. Vì vậy, nước này có động cơ tiếp tục gây gián đoạn thị trường năng lượng toàn cầu để răn đe Washington.

Trong hai năm qua, Iran đã bị Israel tấn công bốn lần, trong đó hai lần Mỹ dưới thời ông Trump đóng vai trò dẫn đầu. Theo nhận định của ông Luce, Tehran sẽ tìm cách khiến cái giá mà Mỹ phải trả cho các cuộc tấn công mới trong tương lai trở nên đắt đỏ hơn.

Công tác tình báo tốt có thể giúp Mỹ và đồng minh tiếp tục phá hủy cơ sở hạt nhân của Iran, nhưng điều đó không bảo đảm thành công tuyệt đối.

Điều mà ông Trump khó có thể khắc phục là sự suy giảm niềm tin của thế giới vào nước Mỹ, ngay cả khi giá dầu ổn định trở lại.

“Chiến tranh vốn là bước đi nghiêm trọng chỉ nên được lựa chọn khi mọi phương án khác đã cạn kiệt. Trong trường hợp này, nhiều người hiểu rằng Washington vẫn còn lựa chọn khác”, ông Luce kết luận. “Vì thế việc ông Trump vẫn quyết định chọn con đường hiện nay là điều thế giới khó có thể lãng quên”.

[music123]

Tân Lãnh tụ Tối cao Iran tuyên bố tiếp tục đóng eo biển Hormuz

Phương Linh Thứ năm, 12/3/2026

Trong thông điệp đầu tiên kể từ khi nhậm chức, Lãnh tụ tối cao mới của Iran, Mojtaba Khamenei tuyên bố sẽ tiếp tục phong tỏa Eo biển Hormuz để gây sức ép với Mỹ và Israel.



Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei. Ảnh: Reuters.


Trong bài phát biểu đầu tiên được phát trên truyền hình nhà nước Iran kể từ khi nhậm chức, tân Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei đã cảnh báo tất cả các căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực phải lập tức đóng cửa, nếu không sẽ trở thành mục tiêu tấn công.

Bài phát biểu được đọc trên truyền hình nhà nước Iran kêu gọi người dân đoàn kết trong bối cảnh đất nước đang chịu áp lực và bị tấn công, đồng thời khẳng định eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng chiến lược của thế giới - sẽ tiếp tục bị đóng như

[music123]

Những tuyến vận chuyển dầu nào có thể thay thế eo biển Hormuz?

Thứ sáu, 13/3/2026


Khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và khí đốt của thế giới được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Các tuyến đường ống thay thế chỉ bù đắp một phần nhỏ nếu tuyến hàng hải chiến lược này bị gián đoạn.



Hiện có rất ít tuyến vận chuyển thay thế cho Eo biển Hormuz và không tuyến nào có khả năng xử lý khối lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng tương đương với tuyến hàng hải chiến lược này.

Theo các ước tính, khoảng 1/5 sản lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới thường được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Vì vậy, tuyến đường này vì vậy đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với thị trường năng lượng toàn cầu.

Trong thông điệp đầu tiên được công bố ngày 12/3, tân Lãnh tụ tối cao Iran, ông Mojtaba Khamenei cho biết eo biển Hormuz sẽ tiếp tục bị đóng như một “công cụ gây sức ép”.

Hiện có hai tuyến đường ống dẫn năng lượng trong khu vực có thể giúp vận chuyển dầu mỏ ra thị trường mà không cần đi qua eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), tổng công suất dự phòng của các tuyến này chỉ vào khoảng 3,7–5,7 triệu thùng/ngày, tương đương khoảng 1/4 so với mức khoảng 20 triệu thùng/ngày thường được vận chuyển qua eo biển Hormuz.



Một con tàu neo đậu tại Muscat, Oman, trong bối cảnh Iran tuyên bố sẽ đóng eo biển Hormuz giữa lúc xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran leo thang, ngày 9/3/2026. Ảnh: Reuters


Một trong số đó là tuyến đường ống Đông - Tây của Saudi Arabia, vận chuyển dầu thô xuyên qua lãnh thổ nước này, kết nối mỏ dầu Abqaiq gần bờ Vịnh Ba Tư với cảng Yanbu trên Biển Đỏ.

Tập đoàn dầu khí Saudi Aramco cho biết đã nâng công suất của đường ống lên 7 triệu thùng/ngày vào tháng 3/2025. Theo IEA, mức vận chuyển tối đa này vẫn chưa được kiểm chứng trong thực tế.

Hiện khoảng 2 triệu thùng dầu thô mỗi ngày đang được vận chuyển qua tuyến đường ống này, đồng nghĩa với việc còn khoảng 3–5 triệu thùng/ngày công suất dự phòng.

Tuy nhiên, ngay cả khi đường ống có thể xử lý lượng dầu bổ sung này, cảng Yanbu hiếm khi bốc dỡ quá 2,5 triệu thùng/ngày, tạo ra thêm một rào cản đối với việc tận dụng tối đa công suất.

IEA cũng cho biết tuyến đường ống dẫn khí tự nhiên chạy song song với hệ thống này hiện đã hoạt động hết công suất.

Trong khi đó, một đầu của đường ống dẫn dầu của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) gần đây đã bị tấn công, song mức độ thiệt hại vẫn chưa được xác định rõ.

Tuyến đường ống dài khoảng 400 km này nối từ cảng Fujairah - nơi xảy ra vụ hỏa hoạn tuần trước sau khi một máy bay không người lái của Iran bị đánh chặn - tới khu vực Habshan. Tuy nhiên, quy mô của hệ thống này nhỏ hơn nhiều so với đường ống của Saudi Arabia. Theo ước tính của IEA, tuyến này chỉ có thể bổ sung khoảng 700.000 thùng/ngày công suất dự phòng.

[music123]

Đòn trừng phạt lộ điểm yếu chí mạng của Mỹ

Lê Huyên Thứ sáu, 13/3/2026

Trừng phạt kinh tế là đòn bẩy quyền lực của Washington. Song, thực tế tại Iran và Venezuela cho thấy không phải lúc nào chiến lược này cũng mang lại kết quả như mong đợi.



Từng được xem là “vũ khí” giúp Washington gây sức ép mà không cần nổ súng, các lệnh trừng phạt kinh tế của Mỹ đang bộc lộ nhiều hạn chế tại Iran và Venezuela.

Dù gây tổn thất đáng kể cho nền kinh tế đối phương, sức ép tài chính vẫn chưa đủ tạo ra những thay đổi chính trị mang tính quyết định, buộc Washington phải cân nhắc những biện pháp cứng rắn hơn trong bối cảnh trật tự kinh tế toàn cầu ngày càng phân mảnh.

Trong nhiều thập kỷ, giới hoạch định chính sách tại Washington tin việc “vũ khí hóa” đồng USD cùng hệ thống ngân hàng quốc tế là cách hiệu quả để Mỹ thể hiện sức mạnh mà không cần triển khai quân đội hay chấp nhận rủi ro quân sự.

Tuy nhiên, thực tế những năm gần đây cho thấy kịch bản này không phải lúc nào cũng phát huy hiệu quả. Các quốc gia bị trừng phạt ngày càng tìm ra cách thích nghi, từ việc thiết lập mạng lưới giao dịch thay thế đến mở rộng hợp tác với những đối tác sẵn sàng phớt lờ sức ép của Washington.

Ngay cả trong lĩnh vực năng lượng, nơi Mỹ từng kỳ vọng các biện pháp cấm vận sẽ bóp nghẹt nguồn thu của đối phương kết quả cũng không hoàn toàn như dự tính.

Sự chống chịu bền bỉ của các quốc gia mục tiêu đang đặt ra câu hỏi lớn đối với chiến lược “áp lực tối đa” của Washington. Khi các lệnh trừng phạt không thể nhanh chóng làm lung lay bộ máy quyền lực tại Tehran hay Caracas, Mỹ buộc phải tính đến những lựa chọn khác bao gồm cả các biện pháp quân sự rủi ro hơn.

Giới hạn của lệnh trừng phạt

Trong nhiều năm qua, Mỹ đã xây dựng một hệ thống trừng phạt kinh tế ngày càng tinh vi nhằm gây sức ép lên các đối thủ. Các biện pháp này trải rộng từ phong tỏa tài sản, hạn chế tiếp cận hệ thống tài chính quốc tế, cho đến việc đe dọa trừng phạt thứ cấp đối với bất kỳ doanh nghiệp toàn cầu nào giao dịch với các quốc gia nằm trong “danh sách đen”.

Chiến lược này được kỳ vọng sẽ bóp nghẹt nguồn lực kinh tế của đối phương, qua đó buộc các chính phủ mục tiêu phải thay đổi chính sách hoặc đối mặt với áp lực chính trị từ bên trong. Tuy nhiên, thực tế tại Iran và Venezuela cho thấy một bức tranh hoàn toàn khác với những tính toán ban đầu của Washington.

Tại Iran, hàng loạt lệnh trừng phạt tài chính và năng lượng đã được áp đặt trong nhiều năm nhằm kiềm chế chương trình hạt nhân của Tehran. Những biện pháp này gây thiệt hại đáng kể cho nền kinh tế, khiến đồng Rial mất giá mạnh và lạm phát gia tăng. Dù vậy, bộ máy quyền lực của Iran vẫn duy trì ổn định, đồng thời tiếp tục theo đuổi các mục tiêu chiến lược và mở rộng ảnh hưởng trong khu vực.




Người biểu tình hôm ngày 6/3 giơ cao ảnh của cố lãnh đạo tối cao Iran, Ayatollah Ali Khamenei, tại thủ đô Tehran, Iran. Ảnh: WANA.


Diễn biến căng thẳng gần đây tại Trung Đông cho thấy các đòn bẩy kinh tế vẫn chưa đủ để buộc Tehran thay đổi hướng đi. Điều này đặt ra câu hỏi về khả năng của các lệnh trừng phạt trong việc tạo ra bước ngoặt chính trị tại quốc gia này.

Một tình thế tương tự cũng xuất hiện tại Venezuela. Từ năm 2018, Washington áp đặt các biện pháp trừng phạt nghiêm ngặt nhằm vào ngành dầu mỏ, nguồn thu chủ lực của nền kinh tế nước này. Sản lượng dầu sụt giảm mạnh, trong khi khủng hoảng kinh tế và xã hội trở nên trầm trọng hơn.

Tuy nhiên, bất chấp sức ép kinh tế kéo dài, chính quyền Tổng thống Nicolás Maduro vẫn duy trì quyền lực. Điều này cho thấy trừng phạt có thể làm suy yếu nền kinh tế, nhưng không dễ chuyển hóa thành thay đổi chính trị.

Theo ông Adam Smith, cựu quan chức phụ trách trừng phạt tại Bộ Tài chính Mỹ, các biện pháp cấm vận giống như việc điều chỉnh thế trận trên bàn cờ chiến lược. Chúng có thể gây tổn thất đáng kể cho đối phương, nhưng hiếm khi tạo ra một “đòn chiếu bí” quyết định.

Trong nhiều thập kỷ, sức mạnh của các lệnh cấm vận Mỹ dựa trên vị thế thống trị của đồng USD và vai trò trung tâm của hệ thống tài chính Mỹ. Phần lớn giao dịch quốc tế đều phải đi qua các ngân hàng sử dụng đồng USD. Điều này cho phép Washington kiểm soát và phong tỏa dòng tiền của các quốc gia bị trừng phạt.

Tuy nhiên, những năm gần đây chứng kiến sự xuất hiện của các mạng lưới giao dịch thay thế. Nhiều quốc gia tìm cách thích nghi với sức ép kinh tế bằng cách xây dựng các kênh giao dịch không chính thức, phát triển mạng lưới buôn bán song phương hoặc dựa vào các đối tác sẵn sàng phớt lờ lệnh cấm vận.

Những cơ chế này không giúp nền kinh tế phục hồi hoàn toàn nhưng đủ để duy trì hoạt động của bộ máy nhà nước và giảm thiểu tác động chính trị của trừng phạt.

"Tiêu chuẩn kép" đẩy Washington vào thế khó

Ngay từ năm 2019, cựu Bộ trưởng Tài chính Steven Mnuchin đã cảnh báo việc lạm dụng công cụ trừng phạt có thể thúc đẩy các nước tìm kiếm những hệ thống thanh toán thay thế. Khi ngày càng nhiều quốc gia bị hạn chế tiếp cận hệ thống tài chính do Mỹ kiểm soát, động lực xây dựng các kênh giao dịch độc lập cũng tăng lên.

Đến năm 2026, xu hướng này trở nên rõ hơn khi các nền kinh tế lớn như Trung Quốc và Nga thúc đẩy các cơ chế thanh toán riêng, đồng thời mở rộng giao dịch bằng đồng nội tệ trong thương mại song phương. Nếu quá trình này tiếp tục, khả năng sử dụng hệ thống tài chính toàn cầu như một công cụ gây sức ép của Mỹ có thể suy giảm đáng kể.

Bên cạnh đó, chính sách tài chính của Mỹ cũng bộc lộ nhiều mâu thuẫn. Trong khi Washington siết chặt kiểm soát tài chính đối với các đối thủ ở nước ngoài, chính quyền lại nới lỏng một số quy định chống rửa tiền trong nước với lý do giảm gánh nặng cho doanh nghiệp nhỏ.

Các chuyên gia cảnh báo cách tiếp cận này có thể vô tình tạo ra những kẽ hở cho hoạt động rửa tiền và buôn lậu xuyên quốc gia, từ đó làm suy yếu hiệu quả của chính hệ thống trừng phạt mà Mỹ đang cố gắng duy trì.



Washington được cho là nới lỏng một số hạn chế đối với dầu Nga nhằm tăng nguồn cung toàn cầu và giảm áp lực giá xăng trong nước. Ảnh: Reuters.


Đồng thời, trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông đẩy giá dầu toàn cầu vượt ngưỡng 100 USD/thùng, chính quyền Mỹ được cho là đã nới lỏng một số hạn chế đối với xuất khẩu dầu của Nga nhằm tăng nguồn cung năng lượng trên thị trường.

Mục tiêu của động thái này là giúp hạ nhiệt giá xăng trong nước, vấn đề kinh tế nhạy cảm đối với Washington. Tuy nhiên, quyết định đó cũng tạo ra sự bất nhất trong chính sách đối ngoại của Mỹ.

Trong khi Washington sẵn sàng sử dụng vũ lực để đối phó với Tehran, nước này lại có cách tiếp cận mềm mỏng hơn với Nga vì những cân nhắc kinh tế.

Theo ông Daniel Tannebaum, chuyên gia tại Hội đồng Đại Tây Dương, sự khác biệt này có thể làm suy yếu thông điệp trong chính sách đối ngoại Mỹ.

“Nếu Washington sẵn sàng chấp nhận rủi ro để đối đầu với Iran, việc nới lỏng áp lực với Nga sẽ khiến nhiều quốc gia đặt câu hỏi về sự nhất quán trong chiến lược của Mỹ”, ông Daniel Tannebaum nhận định.

New York Time đánh giá việc Washington phải chuyển sang các biện pháp quân sự cho thấy những giới hạn của chiến lược dựa chủ yếu vào trừng phạt kinh tế.

Trong một thế giới ngày càng đa cực, nơi các quốc gia có nhiều lựa chọn hơn về đối tác và hệ thống tài chính, sức mạnh kinh tế dù lớn đến đâu cũng khó có thể tự mình quyết định cục diện chính trị.