MAI NGUYÊN
3/17/26
Sau hơn hai tuần giao tranh căng thẳng, cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran dường như đang bước vào giai đoạn mang tính bước ngoặt, khi phía Mỹ đang đề cập nhiều hơn tới thời điểm và cách thức kết thúc cuộc chiến.
Gần đây, Tổng thống Donald Trump thường xuyên nhấn mạnh trong các phát biểu công khai rằng chiến dịch quân sự chỉ là một “cuộc can thiệp ngắn hạn”. Tuy nhiên, những phát biểu thiếu nhất quán và hay thay đổi của nhà lãnh đạo Mỹ khiến người ta khó có thể đoán định được thời điểm cuộc xung đột sẽ chấm dứt, bởi không ai khác ngoài ông là người sẽ ra quyết định ngừng cuộc chiến này.
Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Mỹ không tìm kiếm một cuộc chiến kéo dài tại Trung Đông. (Ảnh minh họa). Ảnh: Getty
Trong khi đó, ngay trong nội bộ nước Mỹ cũng đang xuất hiện những luồng ý kiến trái chiều về hướng đi tiếp theo của cuộc chiến. Trong khi một số phe phái ở Washington đang kêu gọi leo thang hơn nữa chiến dịch nhằm vào Iran thì một số cố vấn trong Nhà Trắng lại đưa ra cảnh báo rằng việc kéo dài chiến tranh có thể khiến Mỹ đối mặt với những rủi ro chiến lược lớn hơn. Một số chính trị gia theo đường lối cứng rắn, trong đó có các Thượng nghị sĩ Lindsey Graham và Tom Cotton, cho rằng Washington cần tiếp tục duy trì sức ép quân sự để buộc Iran từ bỏ tham vọng hạt nhân và thu hẹp ảnh hưởng tại Trung Đông. Theo cố vấn Nhà Trắng David Sacks, Washington đã làm suy yếu đáng kể năng lực quân sự của Iran và đây có thể là thời điểm thích hợp để tìm kiếm lối thoát cho cuộc chiến.
Giới phân tích cho rằng, khi chiến dịch quân sự chống Iran dần đi qua giai đoạn cao trào, câu hỏi lớn nhất đối với giới hoạch định chiến lược ở Mỹ hiện nay không còn là có thể tiếp tục tấn công tới đâu, mà là khi nào và bằng cách nào nên kết thúc cuộc chiến. Bởi điều quan trọng hơn cả là khả năng chuyển hóa thành công trên chiến trường thành lợi thế chiến lược lâu dài. Lịch sử các cuộc xung đột cho thấy không ít chiến dịch bắt đầu bằng những đòn tấn công áp đảo, nhưng lại sa lầy vì thiếu một chiến lược kết thúc rõ ràng. Cuộc xung đột hiện nay tại Trung Đông đang đặt Washington trước chính thử thách đó.
Giới chuyên gia quân sự nhận định, chiến dịch quân sự hiện nay có thể đang tiến gần tới điểm hiệu quả tối đa. Nếu tiếp tục kéo dài chiến dịch, cái giá phải trả có thể tăng nhanh mà không mang lại lợi ích chiến lược tương xứng.
Ngoài yếu tố quân sự, Washington còn phải đối mặt với những sức ép ngày càng lớn về kinh tế và chính trị. Cuộc chiến hiện nay không nhận được sự ủng hộ rộng rãi của dư luận Mỹ, đặc biệt khi nguy cơ giá dầu tăng cao và chi phí quân sự leo thang đang trở thành mối lo ngại đối với cử tri.
Tình thế tiến thoái lưỡng nan của Washington hiện nay đã chứng minh một thực tế vẫn thấy trong các cuộc xung đột, đó là chiến tranh có thể bắt đầu bằng quyết định chính trị, nhưng việc kết thúc nó lại đòi hỏi những tính toán chiến lược phức tạp hơn nhiều.
Trong bối cảnh đó, các nhà phân tích cho rằng Washington có thể lựa chọn một trong 3 kịch bản để kết thúc cuộc xung đột. Kịch bản thứ nhất là tuyên bố chiến thắng hạn chế, trong đó Mỹ và Israel khẳng định đã đạt được các mục tiêu quân sự chủ yếu của chiến dịch, sau đó chuyển sang chiến lược răn đe và trừng phạt dài hạn đối với Iran. Kịch bản thứ hai là tiếp tục gia tăng sức ép quân sự nhằm buộc Tehran nhượng bộ sâu hơn trong các vấn đề liên quan tới chương trình hạt nhân và ảnh hưởng khu vực. Tuy nhiên, lựa chọn này tiềm ẩn nguy cơ làm bùng phát một cuộc xung đột rộng lớn hơn tại Trung Đông. Kịch bản thứ ba là duy trì sức ép quân sự và kinh tế trong thời gian dài với kỳ vọng làm suy yếu cấu trúc quyền lực tại Iran. Tuy nhiên, các báo cáo tình báo cho thấy khả năng chính quyền Tehran sụp đổ trong ngắn hạn là rất thấp.
Cho dù lựa chọn kịch bản nào, chính quyền của Tổng thống Donald Trump cũng sẽ phải cân đong giữa cái giá của việc tiếp tục chiến tranh và những lợi ích có thể đạt được. Và mặc dù Tổng thống Donald Trump nhấn mạnh Mỹ không tìm kiếm một cuộc chiến kéo dài tại Trung Đông nhưng thực tế diễn biến trên chiến trường và những tính toán địa chính trị phức tạp cho thấy việc tìm kiếm một lối thoát cho cuộc chiến không hề đơn giản. Một khi Iran vẫn duy trì khả năng đáp trả và chứng tỏ rằng nước này có thể gây tổn thất cho Mỹ, Israel cũng như các đồng minh trong khu vực, thì việc kết thúc cuộc chiến sẽ là một lựa chọn không dễ dàng đối với cả Mỹ và đồng minh.
Trong ngắn hạn, nhiều chuyên gia cho rằng, khả năng cao Washington sẽ lựa chọn một cách thức kết thúc cuộc chiến làm sao vừa bảo toàn thành quả quân sự đã đạt được, vừa tránh nguy cơ sa lầy vào một cuộc xung đột kéo dài. Theo đó, chiến sự có thể sẽ dần hạ nhiệt, nhưng chắc chắn những căng thẳng địa chính trị giữa Iran với Mỹ và Israel khó có thể nhanh chóng lắng dịu.
Thực tế đó cho thấy, dù cuộc chiến có kết thúc ra sao cũng khó có thể hy vọng vào triển vọng hòa bình cho khu vực Trung Đông. Chảo lửa này vẫn sẽ tiếp tục là một bàn cờ chiến lược phức tạp, nơi các cuộc cạnh tranh quyền lực chưa bao giờ thực sự chấm dứt, nơi sức mạnh quân sự chưa bao giờ mang lại chiến thắng thực sự, còn những giải pháp chính trị và ngoại giao bền vững có thể mang lại sự ổn định lâu dài thì luôn rất mong manh.
