Ukraina làm hỏng kịch bản chiến tranh của Nga và sẽ làm tốt hơn nữa?
Tạ Linh 2/28/23
Các binh sỹ Ukraine đứng trên xe tăng Nga bị phá hủy tại Kharkov. (Ảnh: AP).
Tác giả James Holmes giữ chức Chủ tịch Chiến lược Hàng hải của JC Wylie tại Đại học Chiến tranh Hải quân,và từng là sĩ quan tác chiến mặt nước của Hải quân Hoa Kỳ đã có bài viết với tựa đề “Ukraina làm hỏng kịch bản chiến tranh của Nga và sẽ làm tốt hơn nữa?”. Sau đây là những nội dung chính trong bài viết được đăng trên kênh quân sự 1945 của ông Holmes.
Một lần nữa, cuộc tấn công dữ dội vào Ukraine kéo dài một năm của Nga chứng minh rằng bản chất cơ bản của chiến tranh không bao giờ thay đổi, mặc dù không có cuộc chiến nào hoàn toàn giống cuộc chiến nào.
Điều đó sẽ khiến những kẻ xâm lược trong tương lai — như Tập Cận Bình — phải tạm dừng. Ngay cả kế hoạch chiến tranh được viết kịch bản tốt nhất cũng có thể trở nên tồi tệ, với những hậu quả định mệnh cho kẻ xâm lược cũng như người bị hại. Và kế hoạch của Nga xứng đáng có một vài siêu phẩm khó lãng quên trong biên niên sử quân sự. Rất ít người đánh giá nó là tốt.
Xét cho cùng, vô số yếu tố có thể khiến một chiến dịch quân sự bị lệch khỏi kịch bản. Như nhà hiền triết Carl von Clausewitz (calr-phon-clau-sơ-vits: tiếng Đức không đọc theo kiểu tiếng Anh) đã mô tả bầu không khí của chiến tranh, trong đó vô số yếu tố thường kết hợp với nhau để đưa một chiến dịch đi chệch hướng. Các yếu tố như những rủi ro, cơ hội hay thay đổi, sự phức tạp và niềm đam mê dễ bắt lửa là nổi bật trong số chúng.
Nhưng đối thủ cũng sẽ định hình bầu không khí chiến tranh. Một đối thủ kiên cường và khôn ngoan như Ukraine từ chối đóng vai trò mà những người viết kịch bản – hay còn gọi là những nhà thiết kế và thực thi chiến lược của Nga – đã vẽ nên. Một đối thủ như vậy cố gắng phá hỏng quá trình lên kế hoạch, cố tình làm phức tạp thêm vấn đề để giành chiến thắng một cách nhanh chóng và dứt khoát. Không có gì ngạc nhiên khi người đàn ông mạnh mẽ của Nga Vladimir Putin đã không đi đúng con đường mình đã định.
Dù sao, kết quả cuối cùng vẫn còn chưa rõ, với việc Nga được cho là đã sẵn sàng đánh bại cuộc phản công từ Ukraine vào mùa xuân này.
Bước vào cuộc chiến vào tháng 2 năm ngoái, Putin và các cấp dưới của ông dường như đã cho rằng Quân đội Nga sẽ đánh bại đối thủ dường như bị áp đảo trong thời gian ngắn. Sau chiến thắng trên chiến trường, Nga sẽ lật đổ chính phủ ở Kyiv và thay thế chế độ bằng một thứ gì đó mà Moscow thích hơn.
Nhưng vũ khí của Nga đã không hiện thực hóa được tầm nhìn này. Ngay cả một chiến binh vượt trội cũng có quyền bỏ phiếu trong chiến tranh — và luôn cố gắng phủ quyết các thiết kế của đối thủ. Chiến tranh mang tính chất không chắc chắn khi ý chí con người va chạm với ý chí con người.
Nhiều điểm nổi bật của chiến tranh đã được trưng bày trong cuộc chiến của Nga với Ukraine. Đối với tác giả, ông nói có 3 điểm nổi bật. Thứ nhất, chiến tranh nhắc nhở chúng ta rằng sức mạnh quân sự là tổng hợp của sức mạnh vũ trang và quyết tâm chính trị. Trí thông minh nhân dân là không thể đong đếm như các vật dụng, hay các đồ vật khác. Như nhà vật lý Albert Einstein đã từng quan sát, không phải mọi thứ đếm được đều có thể đếm được, trong khi không phải mọi thứ đếm được đều có giá trị.
Tài sản vô hình khó đánh giá hơn các đối tượng vật chất nhưng không kém phần quan trọng.
Do đó, ý chí cấu thành một nửa sức mạnh, bên cạnh khả năng thể chất và kỹ năng sử dụng nó. Đối thủ cơ bắp nhất sẽ tận dụng sức mạnh được rất ít nếu không có hứng thú sử dụng cơ bắp của mình, trong khi đối thủ ngoan cường nhất sẽ đạt có rất ít sức mạnh nếu không có vũ khí. Người chiến thắng có rất nhiều về cả khả năng và quyết tâm.
Ở cấp độ vĩ mô, con người là trung tâm chính trong một xã hội. Họ phải có cùng mong muốn mục tiêu như giới lãnh đạo chính trị và cảm nhận được tầm quan trọng của những mục tiêu đó trong thâm tâm, để sẵn sàng cho việc tiêu tốn sinh mạng, kho báu và khí tài quân sự để đáp ứng nhu cầu chiến tranh.
Nếu dân chúng không quan tâm nhiều đến các mục tiêu do các nhà lãnh đạo chính trị đặt ra, rất có thể nỗ lực chiến tranh sẽ chùn bước. Điểm mấu chốt là, tình cảm phổ biến là động lực cho bất kỳ bên gây chiến nào. Nếu nó đầy, cỗ xe chiến tranh sẽ ầm ầm về đích. Nếu nhiên liệu cạn kiệt, nỗ lực sẽ tiêu tan—để lại cho các chính khách lựa chọn cố gắng tiếp nhiên liệu cho cỗ xe chiến tranh, đưa ra quyết tâm mới hoặc đạt được thỏa hiệp tốt nhất có thể để họ thoát khỏi cuộc chiến.
Theo một nghĩa nào đó, hai bên tham chiến ở Ukraine là nghịch đảo của nhau. Người Nga tự hào về phần lớn tài nguyên vật chất nhưng lại thể hiện rất ít niềm đam mê đối với nỗ lực này. Trong khi đó, người Ukraine thiếu nguồn lực vật chất nhưng — khi họ nhìn thẳng vào cái chết của quốc gia — bị tấn công bởi sự kích thích cháy bỏng. Sự kết hợp giữa khả năng và mong muốn nào sẽ chiếm ưu thế – Nga hay Ukraina – chúng ta vẫn còn phải chờ xem.
Niềm đam mê cũng đóng vai trò trung tâm ở cấp độ vi mô, nơi mà các hoạt động và chiến thuật không bị xáo trộn. Clausewitz lưu ý rằng vị tướng lĩnh chiến trường phải sở hữu “con mắt nội tâm” xuyên thấu để nhìn xuyên qua sương mù chiến tranh, nhưng ông cũng cho rằng người chỉ huy phải có “lửa nội tâm” để tập hợp quân đội tiếp tục giữa những thất bại và sự mệt mỏi tuyệt đối. Ở đây cũng vậy, Ukraine dường như sở hữu lợi thế. Các chỉ huy quân sự của họ đã chơi tốt một lá bài yếu, trong khi các lực lượng vũ trang Nga đã chơi một lá bài mạnh nhưng một cách yếu ớt.
Điểm thứ hai là đội chủ nhà có lợi thế. Những người bảo vệ chạy tốt nhất trên sân nhà và hiểu về nó tốt hơn bất kỳ người ngoài cuộc nào, và họ hiểu cách sử dụng địa hình vật lý để gây khó khăn cho những kẻ gây hấn. Họ ở gần căn cứ hơn, đơn giản hóa các thách thức về hậu cần; Họ ở gần các chiến trường tiềm năng hơn, giúp việc tập hợp các lực lượng lớn dễ dàng hơn để đạt được lợi ích về mặt chiến thuật và hoạt động; Họ lợi dụng các đường nội bộ để di chuyển lực lượng từ nơi này sang nơi khác để ngăn chặn các bước tiến của kẻ thù.
Và họ biết địa hình con người—nhân khẩu học, ngôn ngữ và văn hóa địa phương—hơn bất kỳ kẻ xâm lược nào có thể xảy ra. Nói tóm lại, trong chiến tranh cũng như trong bóng đá, lợi thế của đội chủ nhà khiến môi trường xung quanh có lợi cho bên phòng thủ. Đối với Ukraine, điều này hủy bỏ ít nhất một phần lợi thế vật chất của Nga.
Và thứ ba, nhịp điệu của chiến trường có xu hướng đổi chiều khi các chiến binh cố gắng quá sức và thấy mình bị đẩy lùi. Clausewitz gọi đây là “điểm cao nhất của cuộc tấn công”, điểm giao nhau khi cán cân quân sự đang nghiêng về phía có lợi cho bên tham chiến bỗng trở nên nhẹ hơn trước đây, khi đối thủ đã làm được tốt hơn mong đợi. Mượn ý kiến của chiến lược gia Edward Luttwak, sự đảo ngược vận may “trớ trêu” có thể gây tai họa cho cả hai bên nếu các chỉ huy và các bậc thầy chính trị của họ không đưa ra phán quyết đúng đắn.
Quân đội Nga dường như đã vượt qua đỉnh điểm của cuộc tấn công vào mùa xuân năm ngoái, chuẩn bị mở đường cho các cuộc phản công của Ukraine vào mùa thu năm ngoái. Chúng ta sẽ xem liệu cuộc tấn công mùa xuân năm nay được báo trước của Nga có diễn ra hay không và liệu nó có khơi dậy triển vọng chiến thắng của Nga hay không.
Cuộc chiến sẽ là một thất bại nặng nề nếu mục tiêu tối cao và duy nhất của ông Putin là chinh phục toàn bộ Ukraine. Điều đó bây giờ dường như ngoài tầm với. Nhưng nếu mục tiêu lớn hơn của ông ta là làm suy yếu hoặc phá vỡ NATO và khôi phục nguyên biên giới quốc tế có thể được điều chỉnh bằng vũ lực, thì ông ta rất có thể thành công.
Làm hỏng kịch bản của đối thủ săn mồi của bạn có thể là một điều tốt, và trong trường hợp này là như vậy. Nhưng điều đó không bảo đảm rằng cuộc chiến của bạn sẽ có một thành công quan trọng.
