Vu Lam | 06-04-2026
Sau gần 1 tháng bị “bóp nghẹt” bởi việc eo biển Hormuz đóng cửa, quốc gia này đang tìm cách khôi phục xuất khẩu dầu bằng một bước đi mang tính thử nghiệm.
Sự chuyển biến bắt đầu từ cuối tuần trước, khi Iran tuyên bố miễn trừ cho Iraq khỏi các hạn chế vận chuyển qua eo Hormuz. Tuy nhiên, Tehran không công bố chi tiết về phạm vi áp dụng, khiến thị trường vẫn thận trọng.
Ngay sau đó, vào sáng Chủ nhật, tàu chở dầu Ocean Thunder, mang theo khoảng 1 triệu thùng dầu thô Iraq, đã vượt qua eo Hormuz thành công. Con tàu đi theo hành lang phía Bắc, sát bờ biển Iran, giữa hai đảo Qeshm và Larak, khu vực được ví như “trạm thu phí” mới do Tehran thiết lập để kiểm soát luồng tàu.
Đây được xem là chuyến đi mang tính “thử nghiệm”, nhằm kiểm tra mức độ hiệu quả của cơ chế miễn trừ. Cùng thời điểm, dữ liệu vận tải cho thấy tổng cộng 16 tàu đã đi qua eo biển kể từ sáng thứ Bảy, bao gồm 11 tàu rời vịnh và 5 tàu đi vào từ biển mở. Đây là mức cao nhất trong 1 tuần kể từ khi chiến sự bùng phát, dù vẫn thấp hơn nhiều so với bình thường.
Ngay trong ngày Chủ nhật, cơ quan tiếp thị dầu quốc gia Iraq (SOMO) đã gửi thông báo tới các nhà giao dịch và nhà máy lọc dầu châu Á, khẳng định các lô hàng dầu của nước này hiện “được miễn trừ khỏi mọi hạn chế tiềm tàng”.
SOMO yêu cầu khách hàng cung cấp lịch bốc hàng, bao gồm thông tin tàu và khối lượng cần mua trong vòng 24 giờ. Đồng thời, cơ quan này nhấn mạnh tất cả các cảng xuất khẩu, đặc biệt là Basrah, đầu mối quan trọng nhất, đều đang hoạt động bình thường.
Động thái này cho thấy Baghdad đang tận dụng cơ hội “cửa mở” để nhanh chóng khôi phục dòng chảy xuất khẩu. Trong điều kiện bình thường, Iraq thường bán dầu theo hình thức FOB (giao tại cảng), nghĩa là người mua tự thu xếp tàu vận chuyển. Tuy nhiên, chính mô hình này lại trở thành rào cản khi rủi ro tại Hormuz tăng cao.
Trong khi đó, các khách hàng châu Á tỏ ra thận trọng. Nhiều nhà nhập khẩu cho biết họ cần làm rõ liệu cơ chế miễn trừ có áp dụng cho tất cả tàu hay không và Iraq có sẵn sàng cung cấp tàu của mình để đảm bảo an toàn khi đi qua eo biển hay không.
Trước khi có tín hiệu nới lỏng, ngành dầu Iraq đã chịu thiệt hại nặng nề. Do phụ thuộc gần như hoàn toàn vào Hormuz, xuất khẩu của nước này trong tháng 3 đã giảm tới 97%, xuống chỉ còn khoảng 99.000 thùng/ngày.
Ngoài một tuyến đường ống qua Thổ Nhĩ Kỳ, Iraq hầu như không có lựa chọn thay thế đáng kể. Điều này khiến nền kinh tế phụ thuộc dầu mỏ của nước này rơi vào thế bị động khi tuyến vận tải chính bị gián đoạn.
Nếu cơ chế miễn trừ được áp dụng rộng rãi, Iraq có thể giải phóng khoảng 3 triệu thùng dầu/ngày bị “mắc kẹt”, đồng thời khôi phục sản lượng tại các mỏ đang phải tạm dừng. Song, điều kiện tiên quyết là các hãng tàu phải sẵn sàng quay trở lại khu vực rủi ro.
Dù lưu lượng tàu qua Hormuz đã tăng nhẹ trong tuần qua, hoạt động vẫn ở mức rất thấp so với trước chiến sự. Nhiều tàu tắt tín hiệu định vị (AIS) khi đi qua khu vực nguy hiểm. Hơn nữa, tình trạng nhiễu điện tử cũng làm giảm độ chính xác của dữ liệu theo dõi.
Các tàu hiện buộc phải đi theo hành lang hẹp sát bờ Iran, thay vì tuyến hàng hải truyền thống. Điều này cho thấy Tehran đang kiểm soát chặt chẽ dòng chảy qua eo biển, biến Hormuz thành một “đòn bẩy chiến lược” trong bối cảnh đàm phán và xung đột song hành.
Trong 2 ngày cuối tuần, ngoài các tàu dầu, còn có nhiều tàu hàng khô và tàu chở LPG di chuyển qua eo biển, bao gồm cả những tàu có liên hệ với Iran. Một số tàu nhỏ thậm chí “bám sát” bờ Oman để giảm thiểu rủi ro, cho thấy các hãng vận tải đang tìm mọi cách thích nghi.
Theo Reuters
