Tin Tức Văn Nghệ Thời Sự Hải Ngoại

[music123]

Mai Hương, đóa hương ca buổi sớm

12/6/20



Chân dung Mai Hương qua nét họa của Đinh Trường Chinh

Bài TRỊNH THANH THỦY

Tôi được may mắn gặp Ca Sĩ Mai Hương trong buổi chiều nhạc “Hát Cho Vui Đời” do Kim Tước và các người em của bà tổ chức vào cuối tháng 10 năm 2016. Bà đến tham dự cùng phu quân và có lên sân khấu cùng song ca với Kim Tước một khúc nhỏ trong bài “Hình Ảnh Một Đêm Trăng” của Văn Phụng. Đó là lần cuối tôi gặp bà và cũng là lần cuối khán thính giả được nghe bà hát.


Giờ thì bà đã mang tiếng hát nõn nà, thanh thoát của bà về phương trời xa thẳm nào đó rồi. Bà không còn được khóc như năm xưa đã được khóc hả hê, mà vui cười thanh thản cùng sương mai buổi sớm nơi cuối chân trời xa.


Chớp mắt đã bốn năm, mà tôi thấy còn như hôm qua, còn hình dung được giọt nước mắt của bà lăn xuống khi bà xem Ca Sĩ Kim Tước hát. Khi giọng hát dĩ vãng của con Sẻ Vàng Kim Tước cất lên, những giọt nước mắt của Mai Hương bắt đầu nhỏ xuống. Bà lặng lẽ khóc, nước mắt cứ thế mà rơi, chỉ có người bên cạnh bà mới hay. Khi được mời lên sân khấu, bà vẫn còn cầm khăn tay sụt sùi khóc và lau nước mắt.



Lần cuối Mai Hương song ca cùng Kim Tước, năm 2016



Trong vóc dáng gầy ốm, nhỏ bé, bà nói, “Tôi cảm động quá, từ lúc thấy chị Kim Tước bắt đầu hát Gió Thoảng Hương Duyên. Chị ấy hơn tôi có vài tuổi, mà khi chị ấy hát trở lại, vẫn như ngày nào, vẫn hay quá. Tôi đã thôi hát vì nghe lời khuyên của nhà tôi.”


Bà nhắc nhở thêm kỷ niệm ngày cùng nhau hát trong ban tam ca “Tiếng Tơ Đồng” với Quỳnh Giao. Giờ thì Quỳnh Giao đã ra đi vào nơi mịt mùng miên viễn. Kim Tước nghe xong bắt đầu khóc và khán thính giả bên dưới cũng rưng rưng theo. Những giọt nước mắt ấy mang theo cảm xúc và hạnh phúc do ân sủng của giai điệu và cung đàn chở chuyên những dĩ vãng và năm tháng xưa cũ một thời hai bà hát tình ca.


“Hát tình ca có phải cũng là một cách cầu nguyện cho một thuở thanh bình bền vững trên đất nước...” Nhà văn Nguyễn Đình Toàn đã nói dạo đầu trong Chương Trình Nhạc Chủ Đề Của ông trên Đài Phát Thanh Sài Gòn trước năm 1975 như vậy. Cái thuở ông nói ấy, có những người sống và lớn lên trong cuộc chiến yêu nhau, lau nước mắt chia ly và hát nhạc tiền chiến để mơ ước thanh bình. Tiếng “tít, tít” như báo giờ sẵn sàng thay cho nhạc hiệu của đài này là một âm thanh đặc trưng quen thuộc mà hàng triệu thính giả đồng bào miền Nam trông chờ được lắng nghe. Cái thời của những buổi phát thanh trực tiếp chương trình Thi-Nhạc Giao Duyên do nhạc sĩ Thục Vũ thực hiện, giới thiệu các thi, nhạc phẩm qua các giọng ngâm như Hoàng Oanh, Hồng Vân, Quách Đàm và Hoàng Thư, hòa cùng các giọng hát của Mai Hương, Ngọc Long và Duy Trác...


Cái buổi nàng Mai Hương, giọng hát đẹp của hương buổi sớm, đã có mặt và góp phần tỏa hương ngào ngạt vào không gian các đài phát thanh miền Nam ngày ấy. Tiếng hát được tôi luyện từ ngày còn bé, nhờ sinh trưởng trong cái nôi của gia tộc âm nhạc, lớn mạnh, trưởng thành và thanh thoát bình yên, để đưa người nghe về những kỷ niệm xa xưa êm đềm, đằm thắm.


Luật sư Phạm Đức Tiến phát biểu cảm tưởng về tiếng hát Mai Hương như sau. “Đó là tiếng hát của những hoài niệm rất bình yên. Tiếng hát đưa chúng ta trở lại vùng trời kỷ niệm nào đó của những hoài cảm không nguôi, một chiều mù sương trên cao nguyên, một sớm mai trên biển vắng, một buổi sáng đầy nắng, một buổi tối đầy mưa, một thành phố đã mất...”


Nhà Văn Nguyễn Đình Toàn thì ví von, “Nếu ví giọng hát Mai Hương như một đóa hoa thì đóa hoa ấy đã đạt đến độ mãn khai. Nếu ví giọng hát ấy như một thứ trái, trái ấy đã chín mùi, hương vị có thể hiến dâng đã trọn vẹn.”


Là một tác giả, ông nhận xét sâu sắc hơn về Mai Hương, “Nỗi đau trong tình khúc mình là một vết thương thật sự, nhưng hình như nó đã thành sẹo. Vậy mà nhiều khi nghe các ca sĩ hát, tôi tưởng chừng như nó còn đang ở trên bàn giải phẫu, đang chảy máu. Sai lầm đó không có ở Mai Hương.”


Quả vậy, bà hát rất nhẹ nhàng, không rên rỉ, hình như mọi thứ của đau khổ thấm đẫm trong các bài hát qua giọng bà đã thăng hoa.


Những người từng nghe bà hát đều có những nhật xét mà tôi thấy hầu như rất thật, vì khi bà hát, bản chất và con người bà hiện ra rõ rệt.


Giáo Sư Nguyễn Đình Cường bảo, “Giọng hát đó ấm áp, ngọt ngào, thể hiện một tâm hồn nhân hậu.”


Nhạc sĩ Nguyễn Tiến Dũng thì, “Một giọng hát rất riêng và không điệu.”


Nhà phê bình Đặng Tiến nói, “Bà ấy hát, ngoài thành kiến chính trị, có lẽ là người duy nhấ.”


Nhà thơ Trịnh Gia Mỹ kể, “Mai Hương không chỉ đẹp trong tiếng hát mà rất đẹp trong nhân cách nữa. Mai Hương, một nhân cách đẹp của Hà Nội cũ, của một miền ký ức xưa.”


Thật vậy, Giáo Sư Vũ N Đĩnh tâm sự, “Giọng ca Mai Hương đẹp và trau chuốt lắm. Khi nói chuyện, giọng nói của cô cũng là cái giọng Hà Nội giàu nhạc điệu thuở xưa. Có lần nói chuyện với cô, tôi nêu nhận xét này, cô cười, nói thực ra cô sinh ở Đà Nẵng, là nơi cha cô là ông Phạm Đình Sỹ từ Hà Nội được chuyển vào đó làm việc. Chi tiết này làm tôi ngạc nhiên...”


Nói đến giọng Hà Nội, có người nhận xét, “Người Hà Nội có giọng nói rất chuẩn về âm điệu, âm lượng thì vừa đủ, tròn vành, rõ tiếng, thanh, ngọt mà trong, nghe như rót mật vào tai và có dư vị rất riêng.”


Bởi thế, cái giọng Hà Nội gốc của thành phố ngàn năm văn vật, 36 phố phường ấy mà còn sót lại, là một thứ gì rất quý hiếm mà những người xa Hà Nội muôn đời vẫn còn luyến nhớ. Mai Hương đã sở hữu chất giọng đặc thù này, để phả làn hơi của mình vào tiếng hát lời ca.



Ảnh Mai Hương ngày xưa



Qua 50 năm gắn bó với âm nhạc, bà để lại cho người mến mộ nhiều quà tặng tinh thần lồng trong những nhạc phẩm trác tuyệt. Những CD như Giấc Mơ Hồi Hương, Tìm Nhau Bốn Mùa, Serenade, Lỡ Chuyến Đò, Những Tình Khúc Tuyệt Vời Của Dương Thiệu Tước, Bóng Ngày Qua, Vàng Phai Mấy Lá, Nhặt Cánh Sao Rơi, Khúc Nhạc Ly Hương, Đi Chơi Chùa Hương, Em Còn Nhớ Mùa Xuân, v.v. đã được nhiều người nghe và ủng hộ nồng nhiệt . Trong số đó có một CD bà hát chung với hai người bạn thân là Kim Tước và Quỳnh Giao, từng hát chung trên rất nhiều chương trình phát thanh và truyền hình tại Sài Gòn.


Tuy làm cho các đài phát thanh trước năm 1975, Mai Hương hát nhiều loại nhạc kể cả nhạc ngoại quốc như Định Mệnh Buồn (Phạm Đình Chương, Khái Hưng, Felix Ervers), Mơ Mòng (Phạm Duy, Riverie), Chút Hờn Ghen (Phạm Duy, Jalousie...). Tuy nhiên, bà thích và hợp với loại nhạc Tiền Chiến và Bán Cổ Điển hơn. Nhất là dòng nhạc của Cung Tiến, trong bài Hương Xưa, giọng bà dịu dàng, ngọt ngào và bay bổng nhất trong ba phiên bản khác nhau của Thái Thanh, Kim Tước và Mai Hương. (Jazzy Dạ Lam nhận xét)


Hương xưa - Cung Tiến- Mai Hương hát



Có những giọng hát thích hợp với giai điệu tươi vui, hạnh phúc. Có giọng trầm, buồn chuyển tải được những ca khúc não nùng, bi thiết, rất đạt. Có giọng lại hợp với những nhạc phẩm có tính chuyện kể. Tôi tình cờ nghe được bà hát những bài có tính kể chuyện rất lạ, hiếm ai nghe hay hát, có lẽ vì nó đã rất xưa, tựa như các bài “Vàng Phai Mấy Lá, Tà Áo Văn Quân”.

Ảnh Mai Hương năm 2016

Ảnh Mai Hương năm 2016



Tiểu sử Mai Hương



Ca sĩ Mai Hương nguyên danh Phạm Thị Mai Hương (1941-2020), là một ca sĩ nổi tiếng, thành công với nhiều nhạc phẩm tiền chiến. Cha mẹ cô là ông Phạm Đình Sỹ và bà Kiều Hạnh, hai tên tuổi lớn trong giới sinh hoạt văn nghệ ở Sài Gòn trước 1975. Ông Phạm Đình Sỹ là anh của các ca sĩ Thái Hằng (vợ nhạc sĩ Phạm Duy), Thái Thanh, Hoài Trung và nhạc sĩ Phạm Đình Chương. Bà Kiều Hạnh là một kịch sĩ, diễn viên nổi tiếng, diễn viên đoàn kịch Sao Vàng của Thế Lữ, chị của nhạc sĩ Lương Ngọc Trác.


Sinh tại Đà Nẵng, ca sĩ Mai Hương sống ở Huế, Hà Nội, Sài Gòn. Năm 1953, tham dự cuộc tuyển lựa ca sĩ của đài phát thanh Pháp Á. Theo học violon, ký âm pháp, đàn tranh và hợp xướng tại trường Quốc Gia Âm Nhạc. Cộng tác với các đài phát thanh và truyền hình và hầu hết những chương trình ca nhạc nổi tiếng với các trưởng ban như Nghiêm Phú Phi, Nguyễn Quý Lãm, Võ Đức Tuyết, Y Vân, Hoàng Trọng, Vũ Thành... Mai Hương còn đảm nhiệm cả phần đọc truyện và làm phát thanh viên.


Năm 1975, bà cùng gia đình đến Mỹ sống ở Rowland Heights, Nam California và làm việc cho ngân hàng Bank Of America. Sau năm 2000, Mai Hương về hưu và ít tham gia ca hát.

[music123]

Tưởng nhớ danh ca Mai Hương – Tiếng hát thanh cao

12/8/20

Lần đầu tôi gặp ca sĩ Mai Hương năm 1986 khi chị từ Orange County lên San Jose thu âm hai ca khúc “Xác Em Nay Ở Phương Nào” và “Mùa Thu Đến Rồi Đó Em.” Đứng trong phòng thu âm của anh Lê Bảo, nghe danh ca hát nhạc phẩm của mình mà lòng thích thú. Thu âm xong chị nói rằng bản “Xác Em” buồn quá và bản “Mùa Thu” ý tưởng là lạ.



Nhạc sĩ Trần Chí Phúc đệm đàn cho danh ca Mai Hương hát. (Hình: Trần Chí Phúc cung cấp)

Sau khi cuốn băng cassette “Sài Gòn Em Ở Đó,” gồm 10 ca khúc Trần Chí Phúc phát hành năm 1986, thì bản “Xác Em Nay Ở Phương Nào,” với tiếng hát Mai Hương, được công chúng dần dần biết tới. Chị là người hát đầu tiên và diễn tả ca khúc này truyền cảm nhất. Đài Little Saigon Radio ở Orange County rất mặn mà với các chương trình về thuyền nhân và trại tị nạn, thường phát thanh bài hát này mỗi buổi sáng.

Năm 1987 tôi theo nhà văn Đào Văn Bình từ San Jose xuống Orange County ra mắt cuốn “Những Sự Thật Không Thể Chối Bỏ” tại quán Phở Ngon trên đường Bolsa. Ca sĩ Mai Hương có đến và tôi đệm guitar cho chị hát bản “Xác Em Nay Ở Phương Nào.” Bức hình chụp cảnh đó trở thành kỷ niệm quý giá vì sau mấy chục năm nhìn lại thấy mình trẻ trung.

Năm 1992, khi thực hiện cuốn “Chiều San Francisco,” tôi mời chị Mai Hương thu âm bản “Đóa Hoa Mùa Vu Lan” tại phòng thu của anh Phạm Ngọc Sơn ở Oakland. Bản này nhạc sĩ Đặng Xuân Thìn hòa âm với bốn vĩ cầm và một dương cầm thật là hợp với tiếng hát Mai Hương. Lúc thu âm xong chị nói rằng cái lời kết “Đóa hoa mùa Vu Lan nở ngát trong tim tình yêu của mẹ” làm chị nhớ tới mẹ của chị quá.

Rất nhiều lần, ca sĩ Mai Hương, lúc thì một mình, lúc thì cùng Quỳnh Giao, Kim Tước, từ Orange County lên San Jose trình diễn trong các chương trình nhạc có âm hưởng tiền chiến, thí dụ như chủ đề nhạc Phạm Đình Chương và Văn Phụng… Ban tam ca này hát bè quyện vào nhau là những tiết mục đặc biệt dành cho khán giả Thung Lũng Hoa Vàng do nhạc sĩ Lê Huy thực hiện.

Tôi nhớ có một lần theo bạn trong ban nhạc chơi cho đám cưới của con trai Mai Hương. Mấy ca sĩ trong ban nhạc tỏ ra “khớp” khi trình diễn vì hôm đó có rất nhiều ca sĩ và nhạc sĩ nổi tiếng tham dự. Hình ảnh nhạc sĩ Phạm Đình Chương, chú ruột Mai Hương, đứng trên sân khấu, tay cầm ly rượu vừa nói và hát, trông thật sảng khoái.

Năm 2012 tôi ra mắt cuốn sách “Một Thoáng 26 Năm” tại Viện Việt Học, Westminster, vào một chiều Chủ Nhật. Buổi sáng tôi điện thoại mời chị Mai Hương dự và nghĩ rằng mình mời hơi trễ nhưng không dè hai vợ chồng chị đến. Thật là cảm động, chị nói rằng lần sau có tổ chức cái gì thì nên mời sớm.

Tháng Bảy, 2014, trong tang lễ ca sĩ Quỳnh Giao, Mai Hương nói lời tiễn biệt bạn và chị khóc nhiều hơn là nói. Đó là lần cuối cùng tôi thấy chị cho đến khi chị ra đi ngày 29 Tháng Mười Một vừa qua, hưởng thọ 79 tuổi.

Trong vài lần điện thoại hỏi thăm về ca nhạc, chị kể cho nghe vài kỷ niệm về đài phát thanh Sài Gòn. Chẳng hạn như khi quân đội VNCH tái chiếm Cổ Thành Quảng Trị năm 1972 thì bài hát “Cờ Bay” ra đời và ban hợp ca trong đó có Mai Hương tập ngay và trình diễn trên làn sóng điện cho kịp tình hình chiến sự. Tôi nghe vậy rất hào hứng và muốn gặp để phỏng vấn, viết về sự nghiệp ca hát của chị cũng như các sinh hoạt văn nghệ của đài phát thanh Sài Gòn thời đó. Tôi nói rằng viết về ca sĩ Mai Hương nhưng trong đó có cả lịch sử, thời cuộc của một xã hội miền Nam Việt Nam mà ca nhạc trên đài phát thanh góp phần diễn tả. Tiếc rằng sau đó việc không thành với lý do chị nhận lời tôi thì không thể từ chối một số ký giả khác.

Thời trước năm 1975, đài phát thanh Sài Gòn có cả hàng triệu người nghe trên toàn lãnh thổ từ Mũi Cà Mau cho đến sông Bến Hải tỉnh Quảng Trị. Tiếng hát Mai Hương lúc thì đơn ca, lúc thì hợp ca, với các nhạc phẩm giá trị nghệ thuật chủ đề quê hương lẫn chiến cuộc được bao thính giả thưởng thức qua làn sóng điện. Thời đó tiếng hát nguyên sơ, tiếng đàn mộc mạc và trình diễn một lần (live) cho nên nghe rất sống động, khác với thời này âm thanh đã được chỉnh sửa, thu đi thu lại nhiều lần.

Danh ca Mai Hương đọc được nhạc và xướng âm, một khả năng mà ít ca sĩ Việt Nam có được. Do đó, giọng ca chị chuẩn và tập hát rất mau, thích ứng với nhu cầu ca nhạc của đài phát thanh trong hoàn cảnh đất nước chiến tranh.

Chị hát bè rất nhuyễn mà đơn ca cũng hay – đây là nét đặc biệt của ca sĩ Mai Hương. Giọng chị cao, êm ái, đọc lời với giọng Hà Nội nhẹ nhàng – một loại giọng nói càng hiếm đi ở vùng đất đó hiện giờ.



Nữ danh ca Mai Hương. (Hình chụp từ màn hình đài SET TV)
Khi qua Mỹ năm 1975 cho đến cuối đời, Mai Hương thu băng khoảng 10 CD gồm nhiều ca khúc mang âm hưởng tiền chiến như các nhạc phẩm của Đoàn Chuẩn Từ Linh, Văn Cao, Phạm Duy…

Nhưng muốn kể đầy đủ sự nghiệp ca hát của danh ca Mai Hương thì phải có một nửa nằm ở chương trình phát thanh đài Sài Gòn với cả hàng chục triệu thính giả từng nghe trước năm 1975.

Có ai vẽ được một đường chim bay, có ai ghi được hình ảnh của một ngàn năm trước, có ai thu âm được những tiếng hát, tiếng đàn trên đài phát thanh Sài Gòn thập niên 1960 và đầu thập niên 1970?

Giữa năm 2020, trong tang lễ em gái mình là Bạch Tuyết, ca sĩ Mai Hương với mái tóc bạc trắng trông thật đặc biệt. Nó toát ra vẻ chân thật, tự tin và thoải mái theo luật tự nhiên rằng ai rồi cũng phải già. Nhưng tiếng hát của Mai Hương vẫn còn đó, được ghi lại và vang mãi với thời gian.

Giã biệt danh ca Mai Hương, tiếng hát thanh cao, gợi kỷ niệm êm mơ về một thuở thanh bình quê hương. Cảm ơn chị đã hát “Xác Em Nay Ở Phương Nào” thật truyền cảm – bài hát đau thương vượt biển của thuyền nhân Việt Nam. (Đ.D.)