Tin Tức Văn Nghệ Thời Sự Hải Ngoại

Tịch thu tài sản của giới siêu giàu Nga không dễ

5/3/22

Các tỷ phú Nga có thể giấu tài sản ở nước ngoài hoặc thông qua mạng lưới công ty vỏ bọc dày đặc. Bên cạnh đó, việc truy thu tài sản có thể vấp phải nhiều rào cản pháp lý.



Theo Bloomberg, tài sản của giới siêu giàu Nga đang trở thành mục tiêu trừng phạt hàng đầu của phương Tây. Tuy nhiên, việc tịch thu và đóng băng những tài sản này không đơn giản như tưởng tượng.

Trên thực tế, những tài sản này thường ẩn nấp sau các công ty vỏ bọc hoặc thiên đường thuế. Giới tinh hoa có thể sang nhượng tài sản cho người thân hoặc đổi với trường hợp siêu du thuyền và máy bay tư nhân, có thể đưa chúng đến những khu vực pháp lý quá tầm với trừng phạt.

Bên cạnh đó, tiền mã hóa cũng khiến cuộc săn lùng này trở nên phức tạp hơn.

Vướng mắc về pháp lý

Hôm 3/3, chính quyền của Tổng thống Joe Biden tuyên bố sẽ trừng phạt 8 tỷ phú Nga và gia đình của họ. Trong bài phát biểu liên bang, ông Biden cũng giới thiệu đơn vị có nhiệm vụ thi hành hoạt động thu hồi tài sản mang tên KleptoCapture. Đơn vị này sẽ có mặt không chỉ ở Mỹ mà còn bổ sung lực lượng xuyên Đại Tây Dương.

Song, sự hiệu quả của các biện pháp trừng phạt này còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố.

Các ông chủ người Nga vốn tích lũy tài sản từ nhiều thập kỷ trước và tái đầu tư vào các doanh nghiệp hợp pháp. Đây là lý do vì sao việc tịch thu tài sản đặc biệt khó khăn đối với giới tài phiệt nước này.

Alex Iftimie - đối tác tại hãng luật Morrison & Foerster, cựu quan chức an ninh quốc gia cấp cao tại Bộ Tư pháp Mỹ - cho biết hoạt động tịch thu đòi hỏi quy trình pháp lý dân sự hoặc hình sự với sự chấp thuận từ tòa án. Bên cạnh đó, một trong những cơ sở thi hành phổ biến là phạm tội rửa tiền.



Bức tranh “Benefits Supervisor Sleeping” trị giá 17 triệu USD của tỷ phú Nga Roman Abramovich. Ảnh: NYT.

Anders Aslund - Giáo sư tại Đại học Georgetown, người từng viết về sự hiệu quả của các vòng trừng phạt chống lại Nga - cho rằng mọi nỗ lực tịch thu tài sản còn liên quan đến việc thu thập thông tin từ quốc gia khác.

Ngoài ra, sự khác nhau giữa quyền sở hữu tài sản ở Mỹ, Anh… đang để lại nhiều thách thức pháp lý cho biện pháp trừng phạt này.

“Bạn phải xác định rõ ràng số tài sản này là gì. Nó có liên quan đến hoạt động phạm pháp hay không, nếu có thì nó vi phạm gì”, Justine Walker, người đứng đầu toàn cầu về các biện pháp trừng phạt, tuân thủ và rủi ro tại ACAMS, cho biết.

Ori Lev - đối tác của hãng luật Mayer Brown, cựu lãnh đạo bộ phận thực thi của Văn phòng kiểm soát tài sản nước ngoài của Bộ Tài chính Mỹ - cho biết chủ sở hữu vẫn có khả năng khiếu nại hoặc khởi kiện đối với tài sản bị phong tỏa theo lệnh trừng phạt.

Song, theo Lev, các tòa án có quan điểm những cá nhân không hiện diện ở Mỹ sẽ không được quyền xét xử theo Hiến pháp.

Gabriel Zucman - Giáo sư kinh tế tại Đại học California, người nghiên cứu về sự giàu có, bất bình đẳng và các thiên đường thuế - nhận định những lo ngại về quy trình thi hành có thể được giải quyết bằng cách hạn chế tịch thu tài sản đối với những người có quan hệ với ông Putin và duy trì "cường độ cao" cho các mục tiêu.

Nhiều chiêu trò lách luật

Hai vụ tịch thu siêu du thuyền chớp nhoáng ở EU trong tuần này đã minh chứng cho cách các biện pháp trừng phạt không thể tiến xa.

Tại Pháp, các quan chức hải quan đã chặn siêu du thuyền của Igor Sechin - Giám đốc điều hành Rosneft - khởi hành từ cảng La Ciotat của Địa Trung Hải, gần Marseille. Tuy nhiên, tài sản này vẫn chưa bị chính phủ Pháp thu giữ.

Trong khi đó, nhiều du thuyền hạng sang do giới tinh hoa Nga sở hữu vẫn đang nằm ngoài tầm kiểm soát của các quốc gia áp dụng án phạt, tiêu biểu như chiếc du thuyền dài 141 m hiện ở Maldives của tỷ phú ngành thép Alexey Mordashov.

Du thuyền và phản lực cá nhân chỉ là một khía cạnh. Tài sản của các tỷ phú Nga còn bao gồm tài khoản ngân hàng, quỹ tín thác hoặc bất động sản nằm trong một loạt công ty vỏ bọc nước ngoài.

“Cơ quan quản lý có thể sẽ choáng ngợp trước khối lượng tài sản và giao dịch này”, Yuliya Guseva - Giáo sư tại Trường Luật Rutgers - nhận xét.



Du thuyền Lady M Yacht trị giá 70 triệu USD của tỷ phú Nga Alexey Alexandrovits Mordaschov bị tịch thu ở Italy mới đây. Ảnh: BBC.

Công ty vỏ bọc là trở ngại đáng gờm cho giới chức trách. Rebecca Lee – Giám đốc tác động của OpenCor Enterprises – cho biết việc thành lập và kết hợp hàng trăm công ty vỏ bọc sẽ tạo nên mạng lưới phức tạp trên toàn cầu. Những công ty này nằm ở khu vực pháp lý lỏng lẻo và thường không thể truy ra ai là người đứng sau.

Theo báo cáo của Tiểu ban điều tra thường trục của Thượng viện Mỹ, trong vòng 4 ngày vào năm 2014, thời điểm Nga tiến hành sáp nhập Crimea, các công ty vỏ bọc có liên quan đến hai tỷ phú Arkady và Boris Rotenberg, đã chuyển hơn 120 triệu USD vào Nga.

Hai anh em cũng sử dụng trung gian để mua các tác phẩm nghệ thuật cho công ty họ sở hữu hoặc tài trợ với quy mô giao dịch thông qua đấu giá và trung gian ở New York lên tới 18,4 triệu USD.

“Họ sử dụng những cách tinh vi để che giấu tài sản. Càng tiếp cận vấn đề này theo khía cạnh quốc tế, đa phương càng làm tăng hiệu quả của nó”, ông Lev bày tỏ.

Sự xuất hiện của tiền mã hóa

Khả năng qua mặt hệ thống tài chính truyền thống của tiền mã hóa càng làm phức tạp thêm hoạt động truy thu tài sản.

“Chúng ta đang ở ngã giao với tiền mã hóa. Nói thẳng ra là chúng ta cần tập trung vào loại tội phạm mới sử dụng tiền mã hóa”, Phó Tổng chưởng lý Lisa Monaco phát biểu.

Các cơ quan Mỹ đã đạt được một vài bước tiến trong việc theo dõi dòng tiền mã hóa bất hợp pháp. Tuy vậy, Mỹ vẫn mất hơn 5 năm để thu giữ 3,6 tỷ USD Bitcoin bị đánh cắp trong vụ hack sàn giao dịch Bitfinex.

Bánh xe công lý quay chậm, vì vậy lực lượng đặc nhiệm đóng vai trò như một chất tăng tốc

Alex Iftimie, đối tác tại hãng luật Morrison & Foerster

Theo các chuyên gia, điểm khác biệt nằm ở tốc độ mà các biện pháp trừng phạt đang được thi hành. Việc truy thu tài sản được coi như động thái quyết liệt trước khi bước vào quy trình pháp lý.

Tốc độ vẫn là yếu tố hàng đầu. Các chính phủ sẽ phải hành động nhanh chóng và thúc đẩy hợp tác nếu muốn hoàn thành mục tiêu đề ra.

Theo Iftimie, việc tập hợp nguồn lực của cơ quan chính phủ cũng như phát huy tối đa thẩm quyền của Bộ Tư pháp Mỹ sẽ đảm bảo những vụ truy thu tài sản không bị sa lầy vào các cuộc đấu đá tại tòa án.

“Tiền sẽ đi đâu nếu các con đường chạy trốn ở Anh và Mỹ, thậm chí là Thụy Sĩ, Singapore, bị ngăn chặn. Nó sẽ đi đến điểm yếu nhất”, Justyna Gudzowska, Giám đốc chính sách tài chính bất hợp pháp tại tổ chức điều tra Sentry.

Ngọc Phương Linh

Cuộc săn lùng tài sản của giới siêu giàu Nga bắt đầu

5/3/22

Chính phủ nhiều nước đã bắt đầu chiến dịch săn lùng tài sản hàng tỷ USD của những doanh nhân giàu có nhất nước Nga, từ du thuyền, biệt thự, máy bay cho đến tài khoản ngân hàng.



Mới đây, nhà chức trách Pháp thu giữ hàng loạt du thuyền thuộc về các tỷ phú Nga nằm trong danh sách trừng phạt của phương Tây, trong đo có du thuyền mang tên Amore Vero dài 85 m.

Du thuyền này được cho thuộc về Igor Sechin, Giám đốc điều hành tập đoàn dầu khí Rosneft. Vụ bắt giữ diễn ra ngay trong đêm, giới chức Pháp cho biết con tàu khi đó đang chuẩn bị rời khỏi cảng.

Quyết định săn đuổi khối tài sản khổng lồ của các tỷ phú chỉ là một phần trong nỗ lực toàn diện của phương Tây nhằm trả đũa nền kinh tế Nga sau khi Moscow phát động chiến dịch quân sự ở Ukraine, theo Wall Street Journal.

Trừng phạt giới siêu giàu Nga

Mikhail Fridman, nhà tài phiệt sáng lập quỹ đầu tư LetterOne Holdings SA ở Luxembourg, đã bị loại bỏ khỏi công ty này. LetterOne Holdings SA cho biết đã đóng băng cổ phần, lợi tức của Fridman, đồng thời cấm nhà tài phiệt này giao dịch, liên hệ với các thành viên của quỹ.

Alexey Mordashov, cổ đông lớn nhất của tập đoàn du lịch Đức TUI AG, cũng là một trong những người giàu nhất nước Nga, đã bị loại khỏi ban giám sát của tập đoàn do nằm trong danh sách trừng phạt.

Hôm 3/3, Mỹ và Anh tiếp tục công bố thêm các biện pháp trừng phạt, cấm di chuyển với tầng lớp siêu giàu và tinh hoa của Nga.

Theo đó, Mỹ áp đặt lệnh cấm di chuyển với 19 tài phiệt Nga cùng 47 thành viên gia đình và người có liên quan. Anh áp đặt cấm vận tương tự với 2 tài phiệt Nga, trong đó có một cựu phó thủ tướng.



Du thuyền Amore Vero bị nhà chức trách Pháp thu giữ. Ảnh: AFP.

Tại Nga từ lâu tồn tại một tầng lớp tinh hoa đặc quyền, gồm các tài phiệt, quan chức, nhà báo và các cá nhân khác. Nhiều năm qua, nhóm này có cuộc sống xa hoa với tài sản trải khắp các nước châu Âu và Mỹ. Giờ đây, nhóm đặc quyền này lọt vào tầm ngắm của phương Tây.

Tuần qua, Bộ Tư pháp Mỹ cho biết phương Tây đã thành lập các nhóm công tác đặc biệt nhằm săn lùng tài sản của giới siêu giàu và tinh hoa Nga.

"Mỹ và các đồng minh châu Âu sẽ truy tìm, thu giữ du thuyền, biệt thự xa xỉ, máy bay cá nhân của các vị. Chúng tôi sẽ truy lùng những tài sản, lợi ích bất chính của cấc vị", Tổng thống Joe Biden tuyên bố.

Vladimir Soloviev là một người dẫn chương trình trên kênh truyền hình nhà nước Nga. Tuần qua, Soloviev bị đưa vào danh sách trừng phạt của EU. Người này có hai biệt thự xa xỉ bên bờ hồ Como ở Italy.

"Tôi đã mua hai biệt thự và phải trả số tiền thuế khổng lồ. Và rồi đột nhiên ai đó quyết định rằng tôi giờ nằm trong danh sách trừng phạt", Soloviev phản ứng trên một chương trình truyền hình sau khi bị EU nhắm đến.

Tỷ phú Sechin, người sở hữu du thuyền Amore Vero bị bắt giữ ở Pháp, vốn nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ từ 2014 sau khi Nga sáp nhập bán đảo Crimea của Ukraine. Khi đó, Sechin tuyên bố quyết định trừng phạt của Mỹ cho thấy tầm ảnh hưởng to lớn của bản thân tại tập đoàn Rosneft.

Giờ đây, Sechin đã bị đưa vào danh sách trừng phạt của EU.

Du thuyền Amore Vero được bàn giao năm 2013. Về danh nghĩa, du thuyền được mua bởi một công ty bình phong do Sechin sở hữu, đăng ký tại Quần đảo Cayman. Du thuyền dự kiến cập bến La Ciotat từ 3/1 đến 1/4 để sửa chữa. Nhà chức trách Pháp cho biết con tàu đã có kế hoạch rời đi sớm trước khi bị thu giữ.

Gây sốc

Giới chức phương Tây sẽ đối mặt hàng loạt trở ngại trong cuộc săn lùng tài sản của các tỷ phú Nga. Thông thường, quyền sở hữu thực sự những tài sản này bị che đậy đằng sau tầng tầng lớp lớp các công ty bình phong đăng ký ở các thiên đường thuế. Chủ sở hữu những công ty bình phong có thể là thành viên gia đình, bạn bè chứ không phải các tài phiệt Nga.

Bằng cách mở rộng lệnh trừng phạt sang các thành viên gia đình và thân tín của giới tài phiệt, phương Tây hy vọng sẽ giải quyết được một phần khó khăn trên.

Các nỗ lực thu giữ tài sản của giới siêu giàu Nga cũng có thể vấp phải các thủ tục pháp lý phức tạp.

Arkady Rotenberg, doanh nhân từng tập judo với Tổng thống Putin, sở hữu chung với vợ một biệt thự lớn ở Anh. Bất động sản này được mua từ 2012 bởi một công ty bình phong đăng ký ở British Virgin với giá 37 triệu USD.



Tỷ phú Arkady Rotenberg. Ảnh: Reuters.

Công ty bình phong ở British Virgin thuộc sở hữu của một quỹ tín thác. Tuy vậy, công ty nói trên lại sử dụng các khoản vay từ một công ty đăng ký ở Cộng hòa Cyprus thuộc sở hữu của ông Rotenberg.

Sau khi Nga tấn công Ukraine, Rotenberg bị đưa vào danh sách trừng phạt của phương Tây. Tòa án Anh hiện thụ lý vụ kiện để quyết định ai là chủ sở hữu thực sự của căn biệt thự 37 triệu USD.

Các biện pháp trừng phạt nhắm vào giới siêu giàu Nga được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, tùy vào từng quốc gia, thậm chí khác nhau giữa các cơ quan thực hiện của cùng một quốc gia.

Nhiều biện pháp trừng phạt cá nhân nhằm đóng băng tải sản, đồng nghĩa không làm thay đổi quyền sở hữu, nhưng chủ sở hữu tài sản sẽ không thể thu lợi từ tài sản bị nhắm tới. Giới nhà giàu Nga sẽ không thể sử dụng, bán hay hưởng thu nhập từ tài sản bị đóng băng.

Việc thu giữ tài sản có thể đối mặt các thủ tục pháp lý kéo dài nhiều năm. Giới chức Anh cho biết họ cần thời gian chuẩn bị căn cứ cho quyết định thu giữ tài sản các cá nhân bị trừng phạt nhằm tránh bị tòa án bác bỏ sau này.

Chính phủ Mỹ có thể tịch thu tài sản bằng lệnh tạm thời của tòa án, nhưng sau đó phải chứng minh chủ sở hữu có hành vi phạm tội. Các vụ án như vậy có thể kéo dài nhiều năm.

Bước đi quyết liệt của giới chức phương Tây nhắm vào tài sản của tài phiệt Nga khiến giới siêu giàu nước này, ngay cả những người không nằm trong danh sách trừng phạt, bị sốc.

Tỷ phú Roman Abramovich, chủ sở hữu CLB Chelsea, tuyên bố từ bỏ quyền quản lý đội bóng. Không lâu sau đó, ông thông báo quyết định bán CLB Chelsea. Abramovich cũng đang tìm cách bán căn biệt thự ở London. Dù vậy đến nay, tỷ phú Abramovich chưa bị đưa vào danh sách trừng phạt.

Một số chuyên gia kinh tế Nga cho rằng việc tịch thu tài sản của giới siêu giàu và tinh hoa Nga ít có khả năng tác động tới Tổng thống Putin. Một số tài phiệt nằm trong danh sách trừng phạt không có mấy ảnh hưởng với ông chủ Điện Kremlin.

Tuy nhiên, việc săn lùng những tài sản xa xỉ của giới tinh hoa Nga sẽ khiến cuộc sống của những người này trở nên đặc biệt khó khăn, Anders Aslund, cựu cố vấn kinh tế cho chính phủ Nga, nhận định.

Một số tài phiệt Nga đã tìm cách chứng minh bản thân không có liên hệ tới cuộc chiến ở Ukraine, thậm chí chỉ trích quyết định phát động chiến dịch quân sự.

Trong tuyên bố mới đây, tỷ phú Mordashov, người nắm giữ cổ phần tại tập đoàn TUI, cho biết cuộc chiến là "bi kịch cho hai dân tộc anh em".

DuyAnh