Tin Tức Văn Nghệ Thời Sự Hải Ngoại

Vì sao Gorbachev ‘vẫn tin Putin và cảm thấy bị phương Tây phản bội’?

9/1/22



Mikhail Gorbachev và Vladimir Putin năm 2004

Sau khi nhà lãnh đạo cuối cùng của Liên Xô Mikhail Gorbachev qua đời, nhiều người ở phương Tây nhớ tới ông như lãnh tụ đã giúp chấm dứt Chiến tranh Lạnh, và không dùng vũ lực ngay cả khi Liên Xô sắp sụp đổ.

Tuy vậy, để hiểu Mikhail Gorbachev đầy đủ hơn, có lẽ cũng cần biết suy nghĩ của ông trong 20 năm gần đây, khi nước Nga đi theo hướng khác dưới thời Tổng thống Vladimir Putin.

Một trong vài chuyên gia phương Tây am hiểu Mikhail Gorbachev nhất, từng mô tả thái độ phức tạp của Mikhail Gorbachev về Tổng thống Nga Vladimir Putin và về phương Tây.

Trong một thập niên, Gorbachev - người vừa qua đời ngày 30/8 ở tuổi 91 - đã dành cho sử giả Mỹ William Taubman tám cuộc phỏng vấn dài.

Đây là tư liệu quan trọng giúp Taubman ra mắt cuốn tiểu sử công phu về ông Gorbachev năm 2017, có tựa Gorbachev: His Life and Times, do NXB Simon & Schuster ấn hành.



Mikhail Gorbachev và vợ



Mikhail và Raisa Gorbachev đã kết hôn 46 năm trước khi bà qua đời vào năm 1999



Trong một phỏng vấn về cuốn sách, vào năm 2017, William Taubman giải thích vì sao Gorbachev đã nhiều lần bày tỏ ủng hộ Vladimir Putin.

"Tôi cố gắng hiểu mức độ mà Gorbachev đã ủng hộ Putin, và trước hết, Gorbachev hiểu rằng vào thời điểm Putin lên nắm quyền vào năm 2000 sau gần 10 năm sau khi Liên Xô sụp đổ khi Gorbachev lãnh đạo, thì Gorbachev tin rằng vào thời điểm đó, Nga cần một chế độ chuyên chế nhất định. Trên thực tế, ông ấy đã nói như vậy, nhưng ông ấy kèm theo điều đó bằng cách nói rằng ông ấy tin rằng Putin về cơ bản là một nhà dân chủ, và tất nhiên, không sớm thì muộn, Putin sẽ quay trở lại một số tính năng dân chủ mà ông Gorbachev và Yeltsin đã cố gắng nuôi dưỡng. Tôi nghĩ theo nghĩa đó, thì Gorbachev đã đánh giá sai về Putin. Cần biết rằng Gorbachev phản đối việc tái đắc cử của Putin vào năm 2012."

Vì vậy, Gorbachev đã rất chỉ trích Putin, nhưng vào cuối tháng 4 năm 2017, khi được một tờ báo Đức hỏi, "Ông có còn tin tưởng Putin không?" thì ông nói, "Vâng, tôi vẫn tin."

Và lại còn vấn đề đối ngoại. Gorbachev cảm thấy, khi nhìn lại, rằng ông ấy đã bị phương Tây phản bội, rằng phương Tây đã không cho ông ấy Kế hoạch Marshall kinh tế mà ông ấy cần vào phút chót.

Và vấn đề Đức và NATO. Gorbachev, như chúng ta đều biết, chấp nhận sự thống nhất của nước Đức, ông ấy chấp nhận việc nước Đức thống nhất trở thành thành viên của NATO, nhưng ông ấy nghĩ rằng ông ấy đã có lời hứa từ Ngoại trưởng James Baker rằng NATO sẽ không mở rộng thêm một tí ti về phía đông. Nhưng Gorbachev tin rằng ông đã có một lời hứa, và điều gì đã xảy ra? NATO mở rộng.

Tôi tưởng tượng rằng Gorbachev cảm thấy rằng khi đối phó với phương Tây, sự cứng rắn của Putin trước sự mở rộng của NATO có thể không phải là một điều hoàn toàn xấu."

Cũng trong phỏng vấn này, sử gia William Taubman chỉ ra rằng Gorbachev đã hoan nghênh việc Nga thời Putin sáp nhập Crimea của Ukraine.

Trong một bình luận trên Washington Post ngày 12/9/2017, William Taubman giải thích rõ hơn:

"Trong chính sách đối ngoại, Gorbachev đôi khi đã tìm thấy lý do chung với Putin. Khi nắm quyền, Gorbachev không chỉ tìm cách chấm dứt Chiến tranh Lạnh, mà còn mong vượt qua sự phân chia Đông-Tây của châu Âu và tạo ra cái mà ông gọi là "ngôi nhà chung của châu Âu". Ông hy vọng những nhà cải cách Đông Âu như ông sẽ tạo ra chủ nghĩa Cộng sản với "khuôn mặt con người" ở các quốc gia của họ và cuối cùng sẽ tham gia với người Tây Âu trong việc xóa bỏ cả NATO và Hiệp ước Warsaw và thay thế chúng bằng một cấu trúc hòa bình mới.

Nhưng hóa ra hầu hết người Đông Âu không muốn tham gia Chủ nghĩa Cộng sản cải cách, và phương Tây, dẫn đầu là Hoa Kỳ, khăng khăng muốn mở rộng NATO - ban đầu là Đông Đức, sau đó là đến tận biên giới Baltic của Nga, và có khả năng đi vào Ukraine và Georgia.

Putin đã phản ứng với sự mở rộng của NATO, đặc biệt là trước triển vọng trở thành thành viên của Ukraine, bằng cách sáp nhập Crimea và xâm lược Ukraine. Bằng cách đó, Putin đã huy động được lòng yêu nước và chủ nghĩa dân tộc của người Nga để củng cố uy tín của mình. Gorbachev đã cùng Putin phản đối sự mở rộng của NATO và hoan nghênh việc sáp nhập Crimea."



Mikhail Gorbachev ở Berlin năm 2014

Di sản Gorbachev


Ngày 30/8, sau khi ông Gorbachev qua đời, cũng sử gia William Taubman viết một bài tưởng niệm trên báo Mỹ The Wall Street Journal.

"Gorbachev đã cố gắng cứu Liên Xô nhưng hóa ra chỉ làm nó tiêu hủy nhanh chóng. Vào cuối năm 1991, khi rõ ràng rằng dự án vĩ đại của ông đã kết thúc, Gorbachev có thể đã huy động quân đội để cứu mình và những gì còn lại của Liên Xô, trước nguy cơ nội chiến. Thay vào đó, ông chấp nhận ra đi với lòng tự trọng."


"Nga đã từ bỏ con đường của Gorbachev và quay lại với chuẩn mực độc tài, chống phương Tây truyền thống của mình. Chiến tranh Lạnh cũ đã nhường chỗ cho một chiến tranh lạnh mới, và một chiến tranh nóng bỏng ở Ukraine. Ngay cả bản thân Gorbachev cũng trở nên bi quan hơn khi ông già đi, khi nhận xét vào tháng 11 năm 2003 rằng nền dân chủ đầy đủ ở Nga có thể mất "nhiều thập niên", có lẽ là "cả thế kỷ 21" để đạt được. Nhưng vào tháng 12 năm 2011, khi hàng nghìn người biểu tình đổ ra đường phố Moscow để phản đối việc Vladimir Putin gian lận bầu cử, sự lạc quan của Gorbachev lại trỗi dậy. Ông vui mừng vì "một thế hệ mới", một "phong trào cử tri đoàn kết mạnh mẽ", đã tuân theo lệnh của ông năm 1985: "Chúng ta không thể tiếp tục sống như thế này".

"Một ngày nào đó Nga có thể tiếp tục con đường tiến tới dân chủ và thế giới có thể tìm thấy con đường vượt ra khỏi chiến tranh lạnh. Nếu điều đó xảy ra và khi điều đó xảy ra, Gorbachev sẽ xứng đáng được ca ngợi là nhà lãnh đạo có mặt ngay từ buổi đầu."

BBC

Mikhail Gorbachev: Nhớ về một người tử tế và hào phóng


Steve Rosenberg
Biên tập viên chuyên về Nga
31 tháng 8 2022,



Mikhail và Raisa Gorbachev đã kết hôn 46 năm trước khi bà qua đời vào năm 1999

Đó là tháng Ba năm 2013 và tôi đang phỏng vấn Mikhail Gorbachev tại cơ quan nghiên cứu ở Moscow của ông. Sau nửa giờ, nhà lãnh đạo Liên Xô cũ thông báo 'Vsyo!' ('Đó là tất cả rồi nhé!'). Ông đứng dậy, nhưng dường như không vội vàng để nói lời tạm biệt.

Vì vậy, chúng tôi tiếp tục trò chuyện. Ông Gorbachev vừa xuất bản tập hồi ký mới nhất mà ông dành tặng cho người vợ quá cố Raisa. Bà chết vì bệnh bạch cầu năm 1999.

Họ là vợ chồng gần 46 năm và qua cách nói dịu êm mà ông nói về bà, rõ ràng là ông Gorbachev rất nhớ bà.

Ông cho tôi xem cuốn hồi ký này. Trang đầu có một mục từ nhật ký của Gorbachev, một năm sau cái chết của Raisa:

"Cuộc sống của tôi đã mất đi ý nghĩa chính của nó," ông viết. "Tôi chưa bao giờ có cảm giác cô đơn nhiều tới vậy."

Nhưng đôi mắt của Gorbachev sáng lên khi ông chỉ vào những bức ảnh của Raisa trong cuốn sách: những bức ảnh chụp kỳ nghỉ, những bức ảnh gia đình, những bức ảnh bà đi cùng ông trong các chuyến công du chính thức ở nước ngoài. Và hai tấm hình yêu thích của ông là chân dung của Mikhail và Raisa trước ngày cưới của họ vào năm 1953. Họ trông giống như những ngôi sao điện ảnh Hollywood.

Trong khi Gorbachev và tôi đang xem qua cuốn sách, người quay phim Rachel của chúng tôi đang xem chiếc đại dương cầm ở góc phòng.

"Ông có thể chơi đàn?" cô hỏi Gorbachev.

"Không cần, nó tự chơi!" ông trả lời.

Tất cả chúng tôi đều cười. Nhưng ông không nói đùa. Gorbachev bước tới đó, nhấn một nút và các phím đàn piano tự nhảy nhót cùng âm thanh.

"Đó là Chopin," ông nói và với nụ cười toe toét, ông bắt chước như một nhạc trưởng và giả vờ đang tự chơi nhạc. Sau đó, ông tắt một công tắc và nhạc cụ lặng tiếng.

"Tất nhiên, bạn cũng có thể chơi nó như một cây đàn piano bình thường", ông nói. "Có bạn nào chơi được không?" ông hỏi. Tôi nói với ông rằng tôi có thể chơi.

"Làm ơn, ngồi xuống, chơi gì đó đi," Gorbachev nói.

Tôi không lường trước điều đó. Tôi phải suy nghĩ thật nhanh. Tôi nên chơi gì? Một cựu lãnh đạo của siêu cường sẽ đánh giá cao giai điệu nào? Có lẽ là Back in the USSR chăng? hay là Thanks for the Memory? Tôi lựa chọn giải pháp an toàn và chơi bản Moscow Nights kinh điển của Nga.

Và, khi tôi đang chơi, một điều gì đó thậm chí còn bất ngờ hơn xảy ra. Mikhail Gorbachev bắt đầu hát theo. Và ông ấy hát tốt ... hát đúng nhạc. Chúng tôi đàn hát cùng nhau đến phần cuối và tôi hỏi ông những bài hát nào khác mà ông thích. Gorbachev yêu cầu giai điệu thời chiến của Liên Xô Dark is the Night. Bản này là về một người l

"Trong đêm tối," Gorbachev hát, "Tôi biết rằng em, tình yêu của tôi, đang thức,

"Ngồi bên nôi em đang lén lau một giọt nước mắt;

"Làm sao tôi yêu đôi mắt dịu dàng sâu thẳm của em,

"Làm thế nào tôi muốn ghé môi mình vào môi của em."

Sau đó, người đã giúp chấm dứt Chiến tranh Lạnh mỉm cười: một nụ cười rộng và đẹp.

"Raisa yêu tiếng hát của tôi," ông nói.

Trong một câu ngắn gọn đó, Mikhail Gorbachev đã tiết lộ nhiều điều về bản thân hơn là trong toàn bộ cuộc phỏng vấn.

Có rất nhiều người ở Nga đã chỉ trích ông về cách ông điều hành đất nước; họ đã đổ lỗi cho ông về sự sụp đổ của Liên Xô.

Nhưng sau những lời nói đó - và nụ cười đó - ông hiện ra như một người đàn ông có trái tim ấm áp, tử tế, vẫn rất yêu vợ và rất buồn vì bà đã ra đi. Raisa ở khắp mọi nơi: trong sách của ông, trong những bức chân dung đóng khung trên tường văn phòng của ông ... và trong âm nhạc.

Tôi gặp Mikhail Gorbachev lần đầu tiên vào tháng Năm 1996, hơn 4 năm sau khi Liên Xô tan rã. Ông khi đó cố gắng trở lại chính trường và thách thức Boris Yeltsin trong cuộc bầu cử tổng thống của Nga. Vào thời điểm đó, tôi là trợ lý sản xuất cho CBS News. Nhóm quay phim của chúng tôi đã theo ông tại những nơi vận động bầu cử ở miền nam nước Nga.

Tôi rất phấn khích khi được gặp người đàn ông, một thập kỷ trước đó, đã truyền cảm hứng cho tôi theo học tiếng Nga ở trường đại học. Vào giữa những năm 1980, Mikhail Gorbachev đã bùng nổ trên chính trường với những lời kêu gọi perestroika (cải tổ) và glasnost (cởi mở).

Ông là kiểu nhà lãnh đạo Liên Xô mà thế giới chưa từng thấy. Ông còn trẻ, thoải mái. Ông dường như quyết tâm xây dựng mối quan hệ tốt hơn với phương Tây và phục hồi nền kinh tế Liên Xô đang trì trệ.

Vào thời điểm ông rời nhiệm sở, Liên Xô không còn tồn tại.

Trong chuyến đi vận động tranh cử vào năm 1996, vào một buổi tối, Gorbachev mời đoàn quay phim của chúng tôi đến ngồi cùng bàn của ông trong nhà hàng của khách sạn. Đột nhiên ban nhạc chơi một giai điệu quen thuộc của Beatles trong bản Yesterday:

"Yesterday, all my troubles seemed so far away.

Now it looks as if they're here to stay…"

Ngày hôm qua mọi phiền muộn của tôi dường như đã ở xa. Nay thì nó lại đang còn đó….)

Điều đó là rất hợp tình cảnh. Trong cuộc bầu cử, Gorbachev chỉ nhận được 0,51% phiếu bầu.



Mikhail Gorbachev và vợ


Ông đã mất quyền lực - và không thể lấy lại được. Nhưng có một thứ mà Mikhail Gorbachev vẫn có: khiếu hài hước của mình.

Tháng sau, người quay phim mà tôi đã làm việc cùng trong chuyến đi quay Gorbachev đã hoàn thành xong nhiệm vụ ngắn hạn ở Moscow. Victor Cooper là một người Texas ăn nói bỗ bã người khiến mọi người xung quanh anh phải cười. Anh ta không học được nhiều tiếng Nga, nhưng một trong số ít câu anh ta học được là kiểu nói lóng:

"Samoe glavnoe eto kooritsa!"

Có nghĩa là: "Thứ quan trọng nhất là gà!"

Câu này lại có ích. Bất cứ khi nào Victor bị cảnh sát giao thông Moscow yêu cầu dừng xe, anh sẽ quay cửa sổ xe của mình và tuyên bố bằng tiếng Nga với giọng Texas sang sảng: "Thứ quan trọng nhất là gà!"

Cảnh sát thường sẽ ngơ ngác và vẫy tay báo hiệu đi tiếp.

Tại chỗ làm việc, tôi được giao sản xuất một "video tạm biệt" cho Victor chứa những thông điệp thiện chí từ bạn bè và đồng nghiệp ở Moscow. Nhân cơ hội này, tôi gọi cho trợ lý của Gorbachev. Tổng thống Gorbachev liệu có cân nhắc đóng góp một thông điệp video không?

Câu trả lời nhanh chóng là: "Ông sẽ làm chứ."

Cùng với một người quay phim khác, tôi lái xe đến văn phòng của Gorbachev.

"Bạn muốn tôi phải nói gì?" ông hỏi.

Tôi giải thích rằng người quay phim Victor đã rất vui khi gặp ông. Tôi cũng tình cờ đề cập đến kiến thức tiếng Nga về gia cầm của Victor. Gorbachev quay lại máy quay và ghi lại một đoạn độc thoại chân thành, kết thúc bằng những lời sau:

"Victor, như anh cũng quá biết, thứ quan trọng nhất là gà!"

Tôi đã khó tin nổi điều mình vừa chứng kiến. Mikhail Sergeyevich Gorbachev, từng là một trong những người đàn ông quyền lực nhất hành tinh, vừa hát những lời ca ngợi gia cầm. Thật là hào phóng và dễ chịu.

Khi xem đoạn video, Victor Cooper đã vô cùng ngạc nhiên và vô cùng xúc động.

Đó là một Gorbachev rất khác mà tôi đã gặp vào năm 2019.

Đây kể như là cuộc phỏng vấn thứ năm và cuối cùng mà ông dành cho tôi. Có một nỗi buồn với ông mà tôi chưa từng thấy. Như thể ông cảm nhận được rằng những thành quả của mình đang bị đảo ngược; rằng Nga đang tái áp dụng chủ nghĩa độc tài và đối đầu Đông-Tây đang quay trở lại.




Mikhail Gorbachev với Steve Rosenberg (phía trước, bên trái), Victor Cooper và nhóm CBS

Trong cuộc phỏng vấn, Gorbachev nhớ lại những ngày đầu cầm quyền.

"Khi tôi trở thành Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô, tôi đã đến các thị trấn và thành phố trên khắp đất nước để gặp gỡ mọi người. Có một điều mà mọi người đều bàn tán. Họ nói với tôi: 'Mikhail Sergeyevich, chúng ta có vấn đề gì, thiếu lương thực. Đừng lo. Chúng ta sẽ có đủ lương thực. Chúng ta sẽ trồng trọt. Chúng ta sẽ tự lo liệu được. Chỉ cần đảm bảo rằng không có chiến tranh.'"

Kể đến đó thì Gorbachev đã ngấn lệ.

"Tôi rất choáng váng. Mọi người là thế đấy. Đó là mức độ mà họ đã phải chịu đựng trong cuộc chiến gần đây nhất," Gorbachev nói.

Mikhail Gorbachev không hoàn hảo. Không có nhà lãnh đạo là hoàn hảo cả. Nhưng đây là một người đàn ông quan tâm sâu sắc đến việc ngăn chặn Chiến tranh Thế giới thứ Ba. Và ông rất quan tâm đến gia đình của mình.

Vì cả hai điều đó, tôi sẽ nhớ đến ông thật nồng ấm.

BBC