Thái An
19/03/2026
Truyền thông phương Tây đưa tin, Iran có ý định chỉ cho phép tàu chở dầu của những quốc gia không phải là “đồng minh của những kẻ xâm lược” đi qua eo biển Hormuz, với điều kiện các giao dịch dầu mỏ sẽ không được thực hiện bằng đô la Mỹ mà bằng đồng nhân dân tệ (NDT) của Trung Quốc. Các chuyên gia tin rằng, Iran đã quyết định làm như vậy để đẩy nhanh quá trình phi đô la hóa toàn cầu, báo Nga News.ru nhận định ngày 19/3.
Đe dọa đồng đô la và nền kinh tế Mỹ
Eo biển Hormuz có thể sẽ được mở cửa trở lại cho một số loại tàu thuyền nhất định, CNN dẫn các nguồn tin từ Chính phủ Iran. Theo đó, Iran sẵn sàng cho phép tàu chở dầu đi qua nếu dầu từ các tàu này được bán lấy NDT của Trung Quốc.
Các nhà phân tích cho rằng, đây là một trong những phương án phản ứng kinh tế - quân sự bất đối xứng của Iran nhắm vào Mỹ. Nếu phương án này được thực hiện, nhu cầu sử dụng đô la Mỹ trong các giao dịch dầu mỏ quốc tế có thể giảm 20%, tương đương 1.000 tỷ USD kim ngạch hằng năm.
Việc Iran đồng ý bán dầu lấy nhân dân tệ, thay vì đô la Mỹ sẽ đẩy nhanh quá trình phi đô la hóa, ảnh hưởng tiêu cực tới hình ảnh của chính quyền Tổng thống Donald Trump. Minh họa: News.ru.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, ông Esmail Baghaei, tuyên bố sẽ cho phép các tàu “không liên quan đến kẻ xâm lược” đi qua eo biển Hormuz. Động thái này đã cho phép tàu chở dầu Karachi của Pakistan vận chuyển dầu từ Abu Dhabi vào ngày 16/3, The Guardian đưa tin.
Các nước phương Tây đang cố gắng đàm phán riêng rẽ với Iran. Theo The Financial Times, Italy và Pháp đã yêu cầu Iran cho phép tàu chở dầu của họ đi qua eo biển.
Theo các chuyên gia trả lời phỏng vấn của News.ru, chính những cuộc đàm phán này, cùng với việc Pháp từ chối tham gia các hành động quân sự chống lại Iran, rất có thể đã gây ra phát ngôn gay gắt của Tổng thống Mỹ Donald Trump nhắm vào Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, đại loại ông “sẽ sớm rời khỏi vị trí của mình”.
Trao đổi với News.ru, nhà chính trị học chuyên về Mỹ, ông Alexander Antoshin, cho rằng, việc bán dầu lấy NDT sẽ là một điều khá khó chịu đối với ông Trump và nước Mỹ, không chỉ vì mối đe dọa đối với đồng đô la, mà còn vì những nguyên nhân kinh tế phức tạp hơn.
“Thanh toán dầu mỏ qua eo biển Hormuz sẽ củng cố đáng kể đồng NDT và nền kinh tế Trung Quốc nói chung. Về mặt kinh tế, điều này đồng nghĩa với việc giá cả hàng hóa Trung Quốc tăng lên, bao gồm cả ở thị trường châu Âu và Mỹ. Giá của tất cả các mặt hàng, không chỉ những mặt hàng liên quan đến dầu mỏ. Đương nhiên, người tiêu dùng Mỹ sẽ không cảm ơn ông Trump vì những biến động giá cả như vậy. Về mặt chính trị, tình hình này chắc chắn sẽ bị đảng Dân chủ lợi dụng để nói với cử tri rằng, ông Trump đang củng cố nền kinh tế của Trung Quốc, quốc gia mà ông vẫn gọi là đối thủ địa chính trị hàng đầu của Mỹ. Vì vậy, người đứng đầu Nhà Trắng có lý do chính đáng để lo lắng”, ông Antoshin nhận định.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Global Look Press.
Cách thức phi đô la hóa kinh tế thế giới
Ông Alexei Gromsky, chuyên gia phân tích hàng đầu của Cơ quan Truyền thông Chính trị và Kinh tế của Nga, cho rằng, việc thanh toán dầu mỏ bằng NDT cũng tiềm ẩn nguy cơ cho chính Iran.
“Trong ngắn hạn, Tehran có thể phải trả giá bằng việc trở thành mục tiêu số một của Mỹ. Washington có được một cái cớ thuận tiện, dễ hiểu với mọi cử tri để tiếp tục các cuộc tấn công vào Iran: ‘Chúng tôi đang bảo vệ giá dầu thế giới, sự ổn định của ví tiền của các bạn và giá cả tại trạm xăng cũng như cửa hàng bằng sức mạnh của đồng đô la’. Tuy nhiên, có vẻ như Tehran ý thức rõ về những rủi ro này, và giới chức Cộng hòa Hồi giáo cho rằng, sự ổn định chính trị của họ đủ để theo đuổi một cuộc chiến kéo dài. Do đó, một bước đi như vậy là hoàn toàn có thể xảy ra”, chuyên gia Gromsky nói.
Theo ông Gromsky, không nên nghĩ rằng nếu ngày mai Iran đưa ra quyết định như vậy thì đồng đô la sẽ sụp đổ ngay lập tức. “Về nguyên tắc, đây là một cấu trúc khá phức tạp và tinh tế, được tính toán cho nhiều năm tới. Đó không phải là việc đóng cửa hoàn toàn eo biển Hormuz, mà là một công việc tỉ mỉ: sàng lọc tàu thuyền, lộ trình riêng, kế hoạch ngân hàng, bảo hiểm, phòng thủ trước các cuộc tấn công. Điều này cho thấy câu chuyện này sẽ còn kéo dài. Và do đó, quá trình phi đô la hóa kiểu Iran sẽ mang tính chất từ từ, xói mòn, không phá hủy hệ thống hiện tại ngay lập tức mà sẽ làm xói mòn đồng tiền dự trữ thế giới trong dài hạn, có thể là trong nhiều năm”, ông giải thích.
Theo nhà chính trị học Antoshin, trong 30 năm qua, hệ thống tài chính thế giới đã thay đổi rất nhiều và không theo hướng có lợi cho sự độc tôn của đồng đô la.
“Vào những năm 90 của thế kỷ trước, đồng đô la Mỹ không có đối thủ cạnh tranh. Còn bây giờ, chúng ta thấy rằng một phần thị trường tài chính thế giới dành cho đồng euro, một phần dành cho đồng NDT, và đồng rupee Ấn Độ cũng đang dần trở nên phổ biến. Nga với quá trình phi đô la hóa của mình đã đóng góp không nhỏ vào tình hình hiện tại. Đây là một quá trình cực kỳ chậm chạp, không nên chờ đợi kết quả ngay ngày mai. Nhưng xét đến việc đối với ông Trump, phi đô la hóa là một rủi ro mà chính ông đã nhiều lần đề cập, bức tranh toàn cảnh dành cho chính quyền Mỹ đang trở nên vô cùng khó chịu. Không quá nhiều vì những hậu quả kinh tế hay tài chính trước mắt, mà vì nó giáng thêm một đòn nữa vào hình ảnh của trực tiếp của tổng thống Mỹ và đội ngũ của ông ấy”, ông Antoshin nhận xét.
Iran đang phân loại tàu hàng, tàu chở dầu để cho đi qua eo biển Hormuz hoặc tấn công. Minh họa: Stock Image.
Trung Quốc sẽ phản ứng thế nào trước đòn đánh vào đồng đô la?
Trong toàn bộ câu chuyện này, không hiểu sao không ai quan tâm đến quan điểm của Trung Quốc, trong khi đây là một trong những nhân tố then chốt quyết định sự thành công của sáng kiến Iran, ông Antoshin nói.
“Trung Quốc đã thực hiện chính sách kinh tế ‘đồng NDT yếu’ trong nhiều năm. Điều này làm giảm giá hàng hóa Trung Quốc một cách đáng kể và giúp cho hoạt động xuất khẩu quy mô lớn, toàn cầu trở nên khả thi. Tôi không nghĩ rằng Bắc Kinh muốn tỷ giá đồng tiền của mình tăng đột biến. Liệu Trung Quốc có muốn đồng NDT trở thành một đồng tiền dự trữ khác của thế giới, ít nhất là trong lĩnh vực dầu khí riêng lẻ hay không - đó là câu hỏi chính. Nếu muốn, dự án của Iran sẽ được Bắc Kinh ủng hộ, và đây sẽ là một viên gạch nữa trong quá trình xây dựng phi đô la hóa nền kinh tế thế giới. Nếu không, thì như tôi đã nói ở trên, quá trình phi đô la hóa vẫn đang dần dần diễn ra, chỉ là âm thầm và êm ả hơn mà thôi”, nhà chính trị học nhận định.
Theo ông Gromsky, đối với Trung Quốc, việc tăng cường vai trò của đồng NDT trong thương mại dầu mỏ là cơ hội để thoát ra khỏi cái bóng đô la và biến đồng tiền của mình thành một trong những công cụ thanh toán chính của phương Đông, nhưng nó cũng đi kèm với những rủi ro nhất định.
“Mỗi lô dầu mới được bán lấy NDT lại đưa Trung Quốc đến gần hơn với vị trí trung tâm của một hệ thống tài chính thay thế. Nhưng tốc độ của quá trình này, trong trường hợp Iran thực hiện bước đi như vậy, cũng làm gia tăng rủi ro. Đồng NDT càng lên cao, thế giới càng lớn tiếng yêu cầu Bắc Kinh phải chơi theo luật chung: hội nhập sâu hơn vào hệ thống tài chính toàn cầu, trở nên cởi mở hơn, làm cho thị trường nội địa của mình mang tính thị trường và tự do hơn. Và điều đó có nghĩa là phải chấp nhận các cuộc khủng hoảng và bão giá tiền tệ. Liệu Trung Quốc có cần điều đó hay không là một câu hỏi lớn”, vị chuyên gia Nga nói.
Nếu Trung Quốc tham gia vào cuộc chơi này, hệ thống tài chính của nước này sẽ phải đối mặt một sự lựa chọn không mấy dễ chịu. “Cuộc hành quân quá nhanh tới ‘đồng NDT dự trữ của thế giới’ có thể khiến Bắc Kinh mất kiểm soát hệ thống tài chính của chính mình; quá chậm thì cánh cửa cơ hội sẽ đóng lại, và Iran, Nga cùng những nước khác sẽ hiểu rằng, NDT cuối cùng vẫn chưa thể trở thành sự thay thế thực sự cho đồng đô la, đồng nghĩa với việc đặt cược vào nó sẽ bị giới hạn về quy mô và thời gian. Và ở đây, vấn đề thậm chí không phải là Trung Quốc sẽ chọn gì, mà là liệu họ có muốn đặt mình vào tình thế phải lựa chọn như vậy hay không”, ông Gromsky nói.
Các công nhân vận hành robot trên một giàn khoan dầu khí ở thành phố Thiên Tân, miền bắc Trung Quốc. Ảnh: Xinhua.
