Tiết lộ 5 nội dung cốt lõi của thỏa thuận chấm dứt chiến tranh Iran - Mỹ
Chủ Nhật, 24/05/2026
Trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rằng một thỏa thuận với Iran “về cơ bản đã được đàm phán xong” và “eo biển Hormuz sẽ được mở lại”, các hãng thông tấn thân chính phủ Iran đã đưa ra phác thảo cấu trúc tổng thể của thỏa thuận chấm dứt chiến tranh với Mỹ.
Tàu di chuyển tại Eo biển Hormuz. Ảnh tư liệu: IRNA/TTXVN
Theo báo Thổ Nhĩ Kỳ Hôm nay ngày 24/5, cùng ngày, hai hãng thông tấn thân chính phủ Iran là Tasnim và Fars cho biết eo biển Hormuz sẽ không trở lại tình trạng trước chiến tranh, đồng thời Iran không đưa ra cam kết hạt nhân nào và một phần tài sản bị phong tỏa phải được giải phóng trước khi Tehran ký bất kỳ thỏa thuận nào.
Trong khi đó, báo New York Times (NYT) của Mỹ đưa tin riêng rằng Iran đã đồng ý bằng lời về việc từ bỏ kho dự trữ uranium làm giàu của mình, điều mà Tehran chưa xác nhận.
Iran nói eo biển Hormuz sẽ không trở lại tình trạng trước chiến tranh
Tasnim đưa tin rằng, trái với những gì truyền thông phương Tây mô tả, theo bản ghi nhớ được đề xuất, eo biển Hormuz sẽ không trở lại tình trạng trước chiến tranh.
Thay vào đó, thỏa thuận sẽ cho phép số lượng tàu đi qua eo biển Hormuz trở lại mức trước chiến tranh trong vòng 30 ngày, nhưng Iran vẫn sẽ duy trì quyền quản lý tuyến đường thủy này, bao gồm kiểm soát tuyến đi, thời gian, cách thức di chuyển và việc cấp phép.
Tasnim nhấn mạnh: “Tình trạng của eo biển Hormuz sẽ không trở lại như trước chiến tranh” và cho biết thêm rằng việc Mỹ dỡ bỏ phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran sẽ phải diễn ra trong vòng 30 ngày, đồng thời những thay đổi liên quan đến việc đi lại qua eo biển Hormuz sẽ phụ thuộc vào việc Mỹ thực hiện các cam kết của mình trong bản ghi nhớ.
Theo Tasnim, “nếu phong tỏa không được dỡ bỏ, tình hình tại Hormuz sẽ không thay đổi”.
Trong khi đó, Fars khẳng định mạnh mẽ hơn khi gọi tuyên bố của Tổng thống Trump rằng eo biển Hormuz sẽ được mở lại theo điều kiện trước chiến tranh là “không đầy đủ và không phù hợp với thực tế”, đồng thời cho biết Tehran chỉ đồng ý cho lưu lượng tàu thuyền trở lại mức trước chiến tranh chứ không phải khôi phục “tự do đi lại” như trước đây.
Theo Fars, các quan chức Mỹ cũng cho biết những bài đăng trên mạng xã hội của Tổng thống Trump chủ yếu nhằm phục vụ truyền thông nội địa Mỹ và các quan chức Iran không nên hiểu chúng theo nghĩa đen.
Iran nói không đưa ra cam kết hạt nhân nào
Tasnim và Fars đều đưa tin rằng dự thảo bản ghi nhớ không bao gồm bất kỳ cam kết hạt nhân nào từ phía Iran. Mọi vấn đề liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran sẽ được hoãn lại để đàm phán trong thời hạn 60 ngày sau khi ký bản ghi nhớ.
Fars dẫn lời các nguồn tin am hiểu đàm phán cho biết: “Trái với những gì một số cơ quan truyền thông đang cố gắng ám chỉ, Iran không đưa ra bất kỳ cam kết nào trong thỏa thuận này về việc chuyển giao kho dự trữ hạt nhân, tháo dỡ thiết bị, đóng cửa cơ sở hay thậm chí cam kết không chế tạo bom hạt nhân”.
Điều này trái ngược hoàn toàn với thông tin đăng tải trên tờ New York Times. Báo này dẫn lời hai quan chức Mỹ cho rằng một yếu tố quan trọng của thỏa thuận được đề xuất là cam kết rõ ràng của Tehran về việc từ bỏ kho uranium làm giàu ở cấp độ cao.
Theo NYT, Iran ban đầu từ chối đưa bất kỳ thỏa thuận nào liên quan đến kho dự trữ uranium vào giai đoạn đầu, nhưng các nhà đàm phán Mỹ đã thông báo với Iran thông qua các bên trung gian rằng nếu không có một thỏa thuận nào về kho uranium, Washington sẽ rút khỏi đàm phán và nối lại hoạt động quân sự.
NYT cho biết các nhà hoạch định quân sự đã xây dựng các phương án tấn công kho uranium của Iran, phần lớn được cho là nằm tại cơ sở hạt nhân Isfahan, bao gồm sử dụng bom xuyên boong-ke.
Theo Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), Iran hiện sở hữu khoảng 440 uranium được làm giàu ở mức 60%.
NYT lưu ý rằng trong thỏa thuận hạt nhân năm 2015, Iran từng chuyển kho dự trữ uranium sang Liên bang Nga, một lựa chọn có thể được lặp lại, hoặc Tehran có thể hạ mức làm giàu của số vật liệu này xuống dưới cấp độ chế tạo vũ khí.
Tàu thuyền ở eo biển Hormuz, gần thành phố cảng Bandar Abbas, Iran. Ảnh: The Guardian/TTXVN
Iran yêu cầu giải phóng một phần tài sản trước khi ký
Tasnim cho biết Iran khẳng định rằng bất kỳ bản ghi nhớ nào cũng phải gắn với việc giải phóng trước ít nhất một phần tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài, do kinh nghiệm trước đây cho thấy Mỹ từng vi phạm các cam kết liên quan đến giải phóng tài sản.
Iran yêu cầu một cơ chế giải phóng phần tài sản còn lại cũng phải được xác định trong thời gian đàm phán, đồng thời cảnh báo rằng nếu Mỹ tiếp tục ngăn chặn việc giải phóng tài sản, Tehran sẽ xem xét lại việc tham gia các cuộc đàm phán trong tương lai.
Trong khi đó, Mỹ muốn gắn phần lớn việc giải phóng tài sản bị phong tỏa với một thỏa thuận hạt nhân cuối cùng.
Những nội dung được cho là có trong bản ghi nhớ
Tasnim phác thảo cấu trúc tổng thể của thỏa thuận được đề xuất như sau:
- Một bản ghi nhớ sẽ được công bố trước tiên, trong đó nêu rõ việc chấm dứt chiến tranh trên mọi mặt trận, bao gồm cả Liban (Lebanon) và Israel với tư cách đồng minh của Mỹ sẽ phải chấm dứt chiến tranh tại Liban.
- Thời hạn để thực hiện các biện pháp liên quan đến phong tỏa hải quân và eo biển Hormuz là 30 ngày.
- Thời hạn cho các cuộc đàm phán hạt nhân là 60 ngày; trong thời gian này sẽ có miễn trừ trừng phạt đối với dầu mỏ, khí đốt, hóa dầu và các sản phẩm liên quan của Iran, cho phép Tehran tự do xuất khẩu.
- Lực lượng chiến đấu Mỹ sẽ rút khỏi khu vực xung quanh Iran.
- Cam kết không gây hấn lẫn nhau, theo đó Mỹ và các đồng minh cam kết không tấn công Iran hoặc các đồng minh của Tehran, trong khi Iran cam kết rằng họ và các đồng minh sẽ không tiến hành các cuộc tấn công phủ đầu nhằm vào Mỹ và đồng minh.
Fars cho biết riêng rằng dự thảo thỏa thuận khẳng định Iran vẫn giữ chủ quyền đối với eo biển Hormuz và rằng tuyên bố của NYT nói Israel bị loại khỏi các cam kết của thỏa thuận là không chính xác, bởi cả hai bên đều đưa ra cam kết không xâm lược trên cơ sở có đi có lại.
NYT: Iran đã đồng ý ngừng chiến sự và mở lại eo biển Hormuz
Ba quan chức cấp cao Iran nói với NYT trong điều kiện giấu tên rằng Iran đã đồng ý với một bản ghi nhớ nhằm chấm dứt giao tranh và mở lại eo biển Hormuz.
Theo các quan chức này, thỏa thuận sẽ chấm dứt chiến sự trên mọi mặt trận, bao gồm cả Liban, đồng thời cho phép tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz mà không phải trả phí hay lệ phí. Đổi lại, Mỹ sẽ dỡ bỏ phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran.
Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi đăng trên mạng xã hội vào sáng 24/5 rằng Iran đang “tìm kiếm hòa bình bằng sức mạnh, theo đuổi ngoại giao với phẩm giá và kiên quyết bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ, độc lập và các quyền của Iran thân yêu của chúng tôi”, nhưng không xác nhận hay bác bỏ các điều khoản cụ thể của thỏa thuận.
Thành Nam
