Bình Giang
6/22/26
Nỗ lực của Tổng thống Mỹ Donald Trump nhằm đạt được thỏa thuận với Iran vừa tiếp tục gặp phải trở ngại đáng kể, khi Tehran thể hiện khả năng kiểm soát eo biển Hormuz, Israel và Hezbollah tiếp tục giao tranh, còn phe cánh hữu trong đảng Cộng hoà tiếp tục chỉ trích ông đã nhượng bộ quá nhiều.
Tổng thống Mỹ Donald Trump trong lễ trao tặng huân chương của Nhà Trắng, ngày 18/6. (Ảnh: AP)
Không còn nhiều dư địa
Phó Tổng thống JD Vance dự kiến gặp các lãnh đạo cấp cao Iran trong ngày 21/6 tại Thuỵ Sĩ, với ý muốn ngăn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân, đổi lại việc nới lỏng trừng phạt.
Ông Trump hiện giờ có ít đòn bẩy hơn so với giai đoạn hai bên đàm phán vào tháng 2, trước khi Mỹ và Israel phát động cuộc chiến.
Khi đó, giới lãnh đạo Iran lo ngại cuộc tấn công của Mỹ có thể làm sụp đổ chế độ. Đến nay, chính quyền Iran đã chứng minh được họ có thể tồn tại ngay cả sau khi Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei bị sát hại hôm 28/2.
Giờ đây, ông Vance cùng các quan chức cấp cao Mỹ sẽ phải thương lượng hàng loạt vấn đề mà ông Trump đã tạm gác lại để chấm dứt giao tranh và mở lại eo biển Hormuz - về cơ bản là khôi phục nguyên trạng trước khi cuộc chiến nổ ra ngày 28/2.Tehran cũng cho thấy chỉ cần họ đe dọa tấn công tàu qua eo biển Hormuz là có thể tạo ra những cú sốc đối với thị trường năng lượng toàn cầu.
Những nhượng bộ mà Nhà Trắng chấp nhận để đưa Iran trở lại bàn đàm phán đang trở thành mục tiêu công kích chính của các đối thủ chính trị của ông Trump.
Những thách thức này cho thấy nhiệm vụ của ông Trump nhằm biến lệnh ngừng bắn mong manh thành thỏa thuận lâu dài khó khăn như thế nào, sau nhiều tháng chiến tranh khiến giá năng lượng tăng vọt.Nhà lãnh đạo Mỹ không còn nói đến mục tiêu thay đổi chế độ ở Iran, dù trước đó từng hứa với người dân nước này rằng Mỹ đang đưa hỗ trợ tới. Giờ đây, Tổng thống Mỹ Trump nói ông hiểu vì sao Iran cần tên lửa đạn đạo, khiến các đồng minh Mỹ cảm thấy bất an.
Việc chấm dứt giao tranh giúp giải quyết mối lo trước mắt của ông Trump về giá dầu và thị trường chứng khoán, nhưng vẫn để ngỏ câu hỏi cốt lõi của cuộc xung đột: Iran sẽ chấp nhận những giới hạn nào đối với chương trình hạt nhân của họ.
Ông Trump cũng cho thấy mong muốn tránh mọi động thái có thể làm chệch hướng đà tăng của thị trường chứng khoán.
“Hiện giờ ông ấy không còn nhiều dư địa để xoay xở và quay lại đáp trả mạnh tay Iran”, ông Aaron David Miller, chuyên gia về quan hệ Mỹ - Israel và từng cố vấn cho cả chính quyền Cộng hòa và Dân chủ về Trung Đông, nhận định.
Theo ông Miller, gây sức ép với Iran lúc này “về cơ bản đồng nghĩa với việc nối lại chiến tranh hoặc tái áp đặt phong tỏa hải quân, nhưng những lựa chọn đó đều đi kèm hệ quả”, bao gồm những điều mà ông Trump muốn tránh.
“Chúng ta đã làm suy yếu đáng kể khả năng răn đe của chính mình với Iran”, ông Miller nói.
Cố lãnh tụ tối cao Khamenei từng tìm mọi cách tránh kịch bản Mỹ và Israel phối hợp tấn công Iran. “Nhưng thực tế là họ đã sống sót qua điều đó, không chỉ sống sót mà còn tìm được cách duy trì sự gắn kết của chế độ”, ông Miller nhận xét.
Israel bị gạt ra
Tổng thống Trump và đảng Cộng hòa hiện đối mặt với rủi ro lớn. Lạm phát tăng cao vì cuộc chiến đã gây áp lực lên nhiều cử tri ủng hộ ông, buộc ông Trump phải nỗ lực đưa nền kinh tế trở lại quỹ đạo trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.
Một cuộc thăm dò của Fox News công bố tuần trước cho thấy 58% cử tri cho rằng Mỹ đã đưa ra quyết định sai lầm khi phát động cuộc chiến với Iran.
Dẫu vậy, ông Vance vẫn tỏ ra lạc quan khi lên đường tới Thuỵ Sĩ, sau khi lịch trình bị hoãn 2 ngày.
“Đây sẽ là vấn đề chúng tôi phải liên tục quản lý để đảm bảo cả Israel và Li-băng đều được an toàn và ổn định. Đó chính là mục tiêu cốt lõi, làm cho toàn bộ khu vực trở nên an toàn và ổn định hơn”, ông Vance nói với các phóng viên trước khi rời Washington.
“Hy vọng chúng tôi sẽ đạt được tiến triển trong vấn đề hạt nhân và tiến triển trong vấn đề ngừng bắn ở Li-băng. Đó là hai ưu tiên lớn nhất hiện nay”, ông Vance nói thêm.
Những tuyên bố lặp đi lặp lại của Iran về việc đóng cửa eo biển Hormuz cho thấy rõ những thách thức mà chính quyền Tổng thống Trump đang đối mặt. Trước ngày 28/2, khả năng Iran kiểm soát điểm nghẽn hàng hải này chỉ mang tính lý thuyết và chưa từng được thử nghiệm.
Hiện nay, Iran đã chứng minh họ có thể sử dụng thủy lôi và máy bay không người lái để làm gián đoạn tuyến đường vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí đốt tự nhiên của thế giới.
Tuần trước, ông Trump thừa nhận lo ngại về giá năng lượng toàn cầu và lượng dự trữ dầu suy giảm là một trong những yếu tố khiến ông quyết định thúc đẩy hòa bình vào thời điểm đó.
Ngày 20/6, Iran tuyên bố họ đã đóng eo biển vì các cuộc tấn công của Israel vào Hezbollah. Quân đội Mỹ cho biết tuyến đường thủy vẫn mở, trong khi hãng theo dõi vận tải Kpler ghi nhận chỉ có 20 lượt tàu qua lại, giảm mạnh so với mức trung bình 130 lượt mỗi ngày trước chiến tranh.
Ngay cả khi không tấn công tàu thuyền, Iran vẫn có thể làm nghẽn giao thông hàng hải bởi các chủ tàu không dám mạo hiểm.
Đối mặt với nhiều chỉ trích gay gắt, cả ông Trump và ông Vance đều đưa ra những phát biểu gay gắt với Israel và chỉ trích nước này không tuân thủ các điều khoản của thỏa thuận.
Israel vẫn tiếp tục tấn công những nơi họ gọi là vị trí của Hezbollah tại Li-băng. Các cơ quan tình báo Mỹ cảnh báo rằng Israel có thể tìm cách phá thỏa thuận.
Theo bản ghi nhớ chung, Iran cam kết ngăn Hezbollah tấn công Israel. Tuy nhiên, 4 binh sĩ Israel đã thiệt mạng hôm 19/6, khi Hezbollah phục kích xe tăng của họ tại thị trấn Kfar Tebnit ở Li-băng.Việc đưa vấn đề Li-băng vào thỏa thuận có thể sẽ tiếp tục gây căng thẳng cho quan hệ Mỹ - Israel, bởi điều này đặt Washington vào tình thế phải đứng về phía Iran thay vì Israel.
“Nếu muốn Israel ủng hộ kế hoạch này thì trước hết phải cho họ biết nội dung kế hoạch là gì. Họ thậm chí còn không tham gia đàm phán. Đột nhiên họ bị kéo vào”, ông Brian Kilmeade, người dẫn chương trình Fox & Friends và thường là người ủng hộ trung thành của ông Trump, nhận xét.
