Tin Tức Văn Nghệ Thời Sự Hải Ngoại

[music123]

Lương công nhân không đủ sống

Thứ ba, 1/3/2022

Hơn 3 năm rời quê vào TP HCM làm công nhân, chị Mỹ Hiếu phải mượn mẹ 10 triệu đồng để xoay xở khi dịch bùng phát, ứa nước mắt khi nghe nhà máy giảm tăng ca.

Chị Huỳnh Thị Mỹ Hiếu, 30 tuổi và chồng, 32 tuổi, cùng làm việc tại Công ty TNHH Nidec Việt Nam ở Khu công nghệ cao (TP Thủ Đức). Nếu trong tháng vợ chồng Hiếu đi đủ 22 ngày công, mỗi ca làm việc 12 giờ, trong đó 2,5 giờ làm thêm thì tổng thu nhập của cả hai tầm 14 triệu đồng.



Một dãy nhà trọ của công nhân ở phường Linh Xuân, TP Thủ Đức. Ảnh: Lê Tuyết

Nhà trọ, điện nước khoảng 2,5 triệu đồng. Hơn 2 triệu đồng để chủ nhà giúp đưa đón, cho con gái 8 tuổi ăn uống khi vợ chồng tăng ca. Phần còn lại dành cho tiền học hàng tháng, cơm nước cả nhà, xăng xe đi lại... Nữ công nhân xòe bàn tay liệt kê gần chục khoản phải chi. Tháng nào không đau bệnh, tăng ca đều thì vừa đủ, không phải vay mượn thêm. Nếu không làm thêm giờ, tổng thu nhập của hai vợ chồng chưa đến 10 triệu đồng.

"Lương căn bản chỉ được từng đấy. Hai năm rồi nhà nước không tăng lương nên không thể đòi hỏi gì thêm", Hiếu nói. Trước đợt dịch thứ 4, nhà máy thay đổi thời gian làm việc, vợ chồng làm đủ 8 tiếng rồi ra về, cuối tháng, nhìn lương vào tài khoản mà "rớt nước mắt". Dịch ập đến, chị nhiễm Covid-19 nên cả hai tạm nghỉ việc. Không có tiền để dành nhưng có quá nhiều thứ phải chi, nữ công nhân đành gọi về cho mẹ ở Bình Định mượn tạm. Hơn nửa năm qua, chị vẫn chưa xoay được 10 triệu đồng gửi lại cho mẹ.

"Chiếc xe máy quá cũ nên năm ngoái chúng tôi mới không theo dòng người hồi hương", chị Hiếu nhớ lại.

Sống chật vật với lương không chỉ là câu chuyện của riêng gia đình chị Mỹ Hiếu. Theo TS Đỗ Quỳnh Chi, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu quan hệ lao động, dựa vào phương pháp tính "Lương đủ sống Anker" tức mức lương mà người lao động nhận được cho thời gian làm việc bình thường, tức mỗi ngày 8 tiếng, đủ để duy trì mức sống bình thường cho bản thân và gia đình tại TP HCM (thuộc vùng I) vào năm 2020 là 7,5 triệu đồng. Sau hơn hai năm dịch lan rộng với hàng loạt chi phí y tế, chăm sóc sức khỏe, phòng dịch phát sinh, chỉ số giá tiêu dùng tăng gần 7%, mức lương đủ sống hiện tại phải cao hơn.

Một khảo sát khác của Trung tâm Nghiên cứu quan hệ lao động cho thấy trên 90% các nhà máy trả lương căn bản cho người lao động với 8 tiếng làm việc, chỉ cao hơn mức tối thiểu vùng (cao nhất vùng I: 4,42 triệu đồng, thấp nhất vùng IV: 3,07 triệu đồng) từ 7-10%. Theo TS Chi, như vậy đại đa số công nhân không được trả lương ở mức đủ sống. Để bù đắp chi phí họ phải tăng ca.

"Tăng ca để nâng thu nhập nhưng lại phải mất tiền gửi con, sức khỏe suy giảm. Về lâu dài lại tốn chi phí cho y tế", nữ tiến sĩ nói và cho rằng đây là vòng luẩn quẩn mà hầu như công nhân nào cũng mắc phải. Ngoài ra, theo ghi nhận của Trung tâm, lương không đủ sống cùng với chi phí ở thành phố đắt đỏ là hai nguyên nhân rõ ràng nhất khiến người lao động ở các tỉnh, thành phía Nam ồ ạt hồi hương khi đợt dịch thứ 4 bùng phát.



Công nhân ở nhà máy Pou Yuen Việt Nam học khóa làm móng với hy vọng kiếm thêm thu nhập ngoài giờ lên ca. Ảnh: Lê Tuyết

Tương tự, theo khảo sát về việc làm, đời sống của lao động nữ ngành may do Liên đoàn lao động TP HCM vừa công bố đầu năm nay cho thấy thu nhập bình quân mỗi tháng của nhóm này chỉ đạt 6,8 triệu đồng, hầu hết công nhân phải làm thêm giờ. Trong đó trên 20% có thu nhập mỗi tháng chưa đến 5 triệu đồng. Mức thu nhập 5-8 triệu đồng chiếm đến 60%.

Khảo sát của công đoàn TP HCM cũng chỉ ra gần 42% công nhân cho rằng với thu nhập hiện nay, bản thân và gia đình có mức sống thiếu thốn. Do đó, họ gần như không tiết kiệm được gì từ tiền lương, gặp sự cố bất thường xảy ra sẽ không có khoản nào để chi.

Chưa kể, công nhân thường xuyên phải vay nợ từ bạn bè, người thân để bù đắp phần thiếu hụt, không ít trường hợp vay xã hội đen với lãi suất cao. Nhiều nữ công nhân chia sẻ vì mức sống quá thấp nên rất khó khăn để quyết định sinh con. Chính vì không tích lũy nên trên 60% công nhân được hỏi đều trả lời "sẵn sàng rút bảo hiểm xã hội một lần" để có khoản chi phí lo cho gia đình.

Theo TS Vũ Minh Tiến, Viện trưởng Viện Công nhân và Công đoàn, sau Tết Nhâm Dần, mức lương mà các nhà máy trả cho người lao động có cải thiện so với cuối quý 4/2021, tuy nhiên vẫn thấp so với trước khi Covid-19 bùng phát.

"Giá cả tăng, hàng loạt chi phí phát sinh do dịch cùng với hai năm không điều chỉnh lương tối thiểu vùng khiến cho đời sống công nhân gặp nhiều khó khăn", ông Tiến nói. Mức lương căn bản các nhà máy trả cho người lao động đang bám rất sát vào lương tối thiểu vùng, chỉ cao hơn 7-10%. Đây cũng là cơ sở để tính tiền làm thêm giờ, đóng bảo hiểm xã hội, các khoản hỗ trợ, thưởng Tết...

"Chậm điều chỉnh lương tối thiểu là mắc nợ người lao động vì càng kéo dài họ càng thiệt thòi", TS Vũ Minh Tiến nói và cho rằng công nhân đóng góp rất lớn vào nền kinh tế nhưng lại thụ hưởng ít.

Viện trưởng Viện Công nhân và Công đoàn dẫn chứng bất chấp dịch bệnh, giãn cách kéo dài, phần lớn công nhân vẫn làm việc. Họ đã trực tiếp đóng góp vào sự tăng trưởng chung của nền kinh tế.

Theo số liệu Tổng cục thống kê, ước tính GDP năm 2021 tăng 2,58% so với trước. Trong đó, khu vực công nghiệp và xây dựng, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo, những ngành sử dụng đông công nhân nhất, tiếp tục là động lực tăng trưởng của toàn nền kinh tế với tốc độ tăng 6,37%, đóng góp 1,61 điểm phần trăm vào tốc độ tăng tổng giá trị tăng thêm của toàn nền kinh tế.



Công nhân sắm Tết ở phiên chợ tổ chức trong Khu chế xuất Tân Thuận cuối năm ngoái. Ảnh: Lê Tuyết

Ông Tiến cho rằng cần sớm điều chỉnh lương tối thiểu nhằm đảm bảo công bằng cho người lao động, "để họ có thời gian nghỉ ngơi, tái tạo sức lao động". Theo ghi nhận của Viện Công nhân và Công đoàn, hầu hết công nhân đều phải làm thêm 2-4 tiếng mỗi ngày mới có thu nhập đủ sống. Nếu nhà máy không tổ chức tăng ca, họ sẽ bán hàng rong, chạy xe công nghệ, giao hàng hoặc xin làm thêm ở một doanh nghiệp khác.

Trong khi chờ lương tăng, vợ chồng chị Huỳnh Thị Mỹ Hiếu chỉ mong được tăng ca mỗi ngày để có thêm thu nhập. Trước mắt nữ công nhân ước sớm gom đủ 10 triệu đồng để trả nợ. Chị không dám nghĩ nhiều đến tương lai ở thành phố bởi cuộc sống cứ thiếu trước hụt sau. Mỹ Hiếu nói rằng có thể vài năm nữa cả nhà sẽ hồi hương, tìm một nhà máy ở quê để tiếp tục làm công nhân, hoặc quay về với mảnh ruộng của ông bà.

Lê Tuyết

[music123]

4 lý do khiến lương công nhân không đủ sống

Thứ tư, 2/3/2022

TP HCMGiá gia công “giậm chân tại chỗ” trong khi chi phí khác tăng nhanh, chậm điều chỉnh lương tối thiểu vùng… là lý do khiến thu nhập công nhân rất thấp.

Cuối năm ngoái, hơn 1.000 công nhân may Công ty TNHH Nobland Việt Nam tại Khu công nghiệp Tân Thới Hiệp (quận 12) ngừng việc phản đối nhà máy chuyển từ trả lương thời gian sang sản phẩm. Trong khi người lao động cho rằng cách trả mới khiến họ chịu thiệt do bị mất lương thâm niên thì phía nhà máy giải thích "không còn cách nào khác, phải thay đổi để tồn tại".

Ông Im Won Tae, Phó tổng giám đốc Công ty Nobland, nói năm 2002, khi đầu tư vào Việt Nam doanh nghiệp xây dựng quy chế trả lương thời gian, mỗi năm tăng 5-10%. Những công nhân gắn bó từ ngày đầu đến nay đã đạt mức lương trên 10 triệu đồng. Trong khi đó, suốt 10 năm đơn giá sản phẩm mà khách hàng ký với doanh nghiệp chỉ tăng tổng cộng 5%. Một trong hai nhà máy đã đóng cửa vì không chịu nổi áp lực tài chính.



Công nhân nhà máy Nobland trong giờ sản xuất. Ảnh: An Phương

Chi phí nhân công tăng trong khi đơn giá gia công gần như đứng yên không chỉ là câu chuyện của nhà máy Nobland. Bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó chủ tịch Hiệp hội Da – Giày – Túi xách Việt Nam, cho rằng nhiều năm qua khách hàng gần như không tăng đơn giá. Nếu doanh nghiệp đề xuất tăng, các nhãn hàng sẽ tìm đối tác khác hoặc chuyển đơn hàng tới những nước giá nhân công rẻ hơn.

10 năm qua, giá gia công một đôi giày tăng chưa đến 5%, trong khi lương tối thiểu vùng I (áp dụng cho TP HCM, Hà Nội...) năm 2010 là 980.000 đồng và tăng lên 4,42 triệu đồng vào năm 2020, tức tăng hơn 450%. Thực tế, hơn 90% các nhà máy trả lương cho người lao động cao hơn mức lương tối thiểu vùng 7-10%. Ngoài ra, thu nhập của công nhân còn có các khoản phụ cấp như nhà ở, đi lại, nuôi con nhỏ, chuyên cần...

"Các nhà máy xoay xở đủ cách để có đơn hàng, đảm bảo công việc, tiền lương cho người lao động, có chút lợi nhuận tái đầu tư", bà Xuân nói. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, chỉ số giá tiêu dùng từ năm 2016 đến 2021 tăng tổng cộng gần 18%, phần nào khiến lương của người lao động không đủ chi tiêu.

"Nhà máy nào cũng muốn tăng lương để giữ lao động nhưng sức có hạn, nhiều chi phí tăng quá nhanh", lãnh đạo một công ty may quy mô 16.000 lao động có nhà máy rải từ Tuyên Quang đến Long An chia sẻ. So với năm 2020, chi phí vận chuyển năm 2021 tăng trung bình 19%, con số này so với năm 2019 là 38%. Cước vận tải biển đi Mỹ, châu Âu tăng lên 4-5 lần so với trước dịch...

Ngoài ra, xăng dầu, điện nước, giá cả thực phẩm trong nước tăng nhanh khiến doanh nghiệp gặp khó khăn để tạo nguồn, tăng lương cho lao động. Vị này ví dụ ngay sau Tết, nhà máy nhận thông tin từ tháng 4, mỗi suất ăn ở xưởng sản xuất đặt tại TP Thủ Đức tăng 2.000 đồng do giá thực phẩm lên cao. Với 1.800 công nhân, riêng tiền ăn ca, chi phí năm nay đội lên hơn một tỷ đồng.



Nhà máy Samho (Củ Chi, TP HCM) tuyển dụng với thu nhập cho công nhân mới 6-8 triệu đồng/tháng. Ảnh: An Phương

Lương tối thiểu thấp cũng ảnh hưởng thu nhập người lao động. Giai đoạn 2009-2020, nhà nước liên tục điều chỉnh lương song chưa đáp ứng nhu cầu sống tối thiểu người lao động. Chưa kể với lý do dịch bệnh, hai năm qua lương tối thiểu không được điều chỉnh. Từ năm 2020 đến nay, lương tối thiểu cao nhất áp dụng cho vùng I ở mức 4,42 triệu đồng, thấp nhất vùng IV là 3,07 triệu đồng.

Từ cơ sở này, các nhà máy xây dựng lương cơ bản và thường sẽ bám rất sát mức lương tối thiểu vùng, chỉ cao hơn 5-10%. Thu nhập từ tăng ca, thưởng Tết, chi trả chế độ ốm đau... đều căn cứ mức lương này. Trong khi đó Covid-19 xuất hiện, người lao động phải chi nhiều hơn cho y tế nhưng việc tăng lương bị trì hoãn càng khiến đời sống công nhân khó khăn.

TS Vũ Minh Tiến, Viện trưởng Viện Công nhân và Công đoàn, cho rằng thu nhập của công nhân còn thấp bởi hầu hết khi xin việc không có điều kiện, năng lực để thương lượng tiền lương, phúc lợi cho mình. "Doanh nghiệp đặt ra mức lương căn bản với một số phụ cấp, người lao động chấp nhận thì làm chứ gần như không có cơ hội mặc cả", ông Tiến nói.

Ngoài ra, các hiệp hội doanh nghiệp cùng ngành nghề có "thỏa thuận ngầm" về mức lương, chế độ chi trả cho người lao động. Điều này khiến mức lương mất tính cạnh tranh, công nhân thiệt thòi vì ít sự lựa chọn để tìm công việc mới. "Hiện có tình trạng một số nhà máy tranh nhau chào hàng giá thấp nhất nhưng vẫn lời vì đã siết chặt mức chi trả cho người lao động", ông Tiến nói.



Người lao động dùng phiếu quà tặng của công đoàn mua sắm tại phiên chợ công nhân dịp Tết Nhâm Dần. Ảnh: An Phương

Ở góc độ khác, ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện Chính sách và Phát triển truyền thông IPS, cho rằng tiền lương của công nhân khó đủ sống do phải chi nhiều hơn cho nhà ở, y tế, giáo dục, điện nước... Hiện, đa phần công nhân ở TP HCM, Đồng Nai, Bình Dương là người nhập cư, không có chỗ ở cố định, các chính sách hỗ trợ của nhà nước chưa đến được nhóm này.

Khảo sát của viện này, công nhân phải chi 15-20% thu nhập để thuê phòng trọ; tiền điện, nước thường cao hơn 2-3 lần so với quy định. Tăng ca thường xuyên, giờ giấc làm việc khắt khe, công nhân phải gửi con nhỏ ở trường tư với giá cao do trường công gần như không có hoặc quá tải. "Thu nhập đã thấp trong khi nhiều khoản phải lo khiến người lao động thêm khó khăn", ông Đồng nói.

Lê Tuyết